Ko‘chirma gaplarni o‘zlashtirma gapga aylantirish
O‘zlashtirma gapga o‘tkazilganda muallif gapi bilan ko‘chirma gap qo‘shilib, bitta sodda gapga aylanadi. Darak shaklidagi ko‘chirma gap kesimi sifatdosh (-gan, -digan) yoki harakat nomi (-ish) shakliga o‘tadi va egalik qo‘shimchasini oladi: «Men o‘qiyman» – o‘qishini aytdi. So‘roq shaklidagi gapda so‘roq so‘zi saqlanadi, so‘roq yuklamasi (-mi) esa tushadi: «Qachon kelasan?» – qachon kelishini so‘radi. Buyruq shaklidagi gap harakat nomi bilan ifodalanadi: «Eshikni yoping!» – eshikni yopishni buyurdi (so‘radi). Olmosh va shaxs qo‘shimchalari yangi so‘zlovchi nuqtai nazaridan o‘zgaradi: ko‘pincha «men» o‘rniga «u» keladi, «sen» esa gapga qarab «men» yoki «u» ga almashadi. Undalma ko‘pincha to‘ldiruvchiga aylanadi yoki tushiriladi.
| Ko‘chirma | O‘zlashtirma |
|---|---|
| Ustoz dedi: «Imtihon ertaga bo‘ladi». | Ustoz imtihon ertaga bo‘lishini aytdi. |
| «Soat nechada boshlanadi?» – deb so‘radi Ali. | Ali soat nechada boshlanishini so‘radi. |
Sinf sardori o‘qituvchining ko‘rsatmasini boshqa guruhga qisqa qilib yetkazadi: ko‘rsatmani so‘zma-so‘z emas, ma’nosini aytadi. Guruh nima qilishni aniq bilib oladi.
Tarjimonlar, xabarchilar va maslahatchilar birovning iltimosini yoki savolini boshqa shaklda qayta aytib beradi.
Bugun eshitgan bir iltimosni boshqa shaklda, o‘z so‘zingiz bilan ayting.
«Ikki ustun»: daftar sahifasi ikkiga bo‘linadi: chapda ko‘chirma, o‘ngda o‘zlashtirma gap; o‘quvchilar o‘zgarishlarni sanab beradi.