ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ko‘chirma gapli qo‘shma gap va uning tuzilishi

Darslar 39–40 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
40

Ko‘chirma gapli qo‘shma gapning tuzilishi

Darslik: 79–80-betlar
MaqsadKo‘chirma gapli qo‘shma gapning tuzilishi va qismlarning joylashuvini aniqlash.
Yangi so‘zlar
muallif gapi (M) · author’s words (M)ko‘chirma gap (K) · direct speech (K)qolip · patternbo‘lingan ko‘chirma · split direct speech
Tushuntirish

Ko‘chirma gapli qo‘shma gap doimo ikki qismdan – muallif gapi va ko‘chirma gapdan tashkil topadi. Muallif gapi ko‘chirma gapdan oldin, keyin yoki uning o‘rtasida kelishi mumkin. Qolip belgilari: M – katta harf bilan boshlangan muallif gapi, m – kichik harf bilan boshlangan muallif gapi, K – ko‘chirma gap. Oldin kelsa: M: «K». Keyin kelsa: «K», – m. O‘rtada kelsa, ko‘chirma gap ikkiga bo‘linadi: «K, – m, – k». Ko‘chirma gapning o‘zi sodda yoki qo‘shma gap bo‘lishi mumkin, uning mazmuni va ohangiga ko‘ra darak, so‘roq yoki buyruq bo‘ladi.

JoyiQolipMisol
oldinM: «K»Singlim dedi: «Men boraman».
keyin«K», – m«Men boraman», – dedi singlim.
o‘rtada«K, – m, – k»«Men, – dedi singlim, – boraman».
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Hikoya yozayotgan o‘quvchi gapiruvchi so‘zini ba’zan oldin, ba’zan o‘rtada, ba’zan keyin beradi. Shu tufayli suhbat jonli bo‘lib, o‘qish zerikarli bo‘lmaydi.

Kim ishlatadi

Yozuvchilar, ssenariychilar va jurnalistlar gapiruvchi so‘zining o‘rnini o‘zgartirib, suhbatga ritm beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi suhbatdan bir iborani oling va muallif so‘zini uch xil joyda qo‘yib ayting.

Namunalar
Singlim dedi: «Men bugun kutubxonaga boraman». Qolip: M: «K». Muallif gapi oldin.
«Kitob, – dedi bobom, – bilim manbai». Qolip: «K, – m, – k». Muallif gapi o‘rtada, ko‘chirma gap ikkiga bo‘lingan.
Sinfda faoliyat

«Qolip chizamiz»: o‘quvchilar o‘qituvchi aytgan gapning qolipini (M: «K»; «K», – m; «K, – m, – k») doskada chizadi.

Mashq
1
Ko‘chirma gapli qo‘shma gap nechta qismdan iborat?
2
«Sardor so‘radi: «Qachon boramiz?»» gapining qolipini yozing.
3
«Mehnat, – dedi ustoz, – baxt kalitidir» gapining qolipi qaysi?
4
Nima uchun qolipda m kichik, M katta harf bilan yoziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun narx va ulushHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →