ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Amaliy tatbiqlar va II bob takrorlash

Darslar 34–35 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
34

Amaliy mashq va tatbiq

Darslik: 98–99-betlar
MaqsadTrigonometrik teoremalarni amaliy masalalarda qo‘llash: balandlikni burchak o‘lchab topish va borib bo‘lmaydigan masofani hisoblash.
Yangi so‘zlar
balandlikni o‘lchash · measuring a heightko‘tarilish burchagi · angle of elevationkuzatish nuqtasi · observation pointtangens · tangent
Tushuntirish

Daraxt yoki bino balandligi AH ni topish uchun asosdan a masofadagi B nuqtadan uchiga qaragan burchak α o‘lchanadi. To‘g‘ri burchakli ABH uchburchakdan AH = a·tgα. Agar asosga yaqinlashib bo‘lmasa, H bilan bir to‘g‘ri chiziqda B va C nuqtalar olinib, BC = a va ikki burchak α (B dan) va β (C dan) o‘lchanadi; ABC uchburchakda sinuslar teoremasidan AB = a·sinβ/sin(α − β), so‘ng AH = AB·sinα = a·sinα·sinβ/sin(α − β). Borib bo‘lmaydigan B nuqtagacha AB masofa uchun A dan ko‘rinadigan C nuqta tanlanadi, AC = a, ∠A = α, ∠C = γ o‘lchanadi va AB = a·sinγ/sin(α + γ). Burchak o‘lchagich sifatida transportir va ipga osilgan yuk ishlatiladi. O‘lchashni kattalar ishtirokida, xavfsiz joyda bajaring; daryo bo‘yida yoki yo‘l yonida o‘lchash mumkin emas.

αaABH
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi maktab binosidan 24 m uzoqda turib, uning tomiga burchakni 35° deb o‘lchadi (ko‘zi yerdan 1,5 m balandda). Bino balandligi 24 · tan 35° + 1,5 ≈ 16,8 + 1,5 = 18,3 m.

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi burchak o‘lchagich bilan bino balandligini topadi, o‘rmonchi daraxt balandligini kesmasdan baholaydi, qurilish nazoratchisi kran balandligini masofadan tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli daftarda gorizontal tomoni 10 katak bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchak chizing, bir burchagi 20° bo‘lsin (transportir bilan); vertikal tomonini o‘lchab, 10 · tan 20° ≈ 3,6 katak bilan solishtiring.

Namunalar
45°12 mAHABH
a = 12 m, α = 45°: AH = 12·tg45° = 12 m. Agar α = 30° bo‘lsa, AH = 12·√3/3 = 4√3 m.
60°30°10 mABCH
Ikki nuqtadan: BC = 10 m, α = 60°, β = 30°: AH = 10·(√3/2)(1/2)/sin30° = 5√3 m.
Sinfda faoliyat

«Burchak o‘lchagich»: transportir, ip va kichik yukdan (kattalar bilan) oddiy asbob yasab, maktab ustuniga qaragan burchakni o‘lchang va balandligini hisoblang.

Mashq
1
a = 20 m, α = 45°. AH necha m?
2
a = 9 m, α = 60°. AH nimaga teng?
3
AC = 60 m, ∠A = 60°, ∠C = 60°. AB necha m?
4
Nima uchun asosga yaqinlashib bo‘lmaganda ikkita kuzatish nuqtasi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun narx va ulushHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →