ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Takrorlash va aylana uzunligi

Darslar 41–42 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
41

Bilimingizni sinab ko‘ring

Darslik: 114–115-betlar
MaqsadIII bob materialini takrorlash: aylanaga ichki va tashqi chizilgan ko‘pburchaklar, muntazam ko‘pburchaklar va ularning aylanalari.
Yangi so‘zlar
ichki chizilgan ko‘pburchak · inscribed polygontashqi chizilgan ko‘pburchak · circumscribed polygonR = a/(2sin(180°/n)) · R = a/(2sin(180°/n))r = S/p · r = S/p
Tushuntirish

Bu darsda bobning asosiy faktlarini yodga olamiz. Ichki chizilgan to‘rtburchakda qarama-qarshi burchaklar yig‘indisi 180° bo‘ladi, tashqi chizilgan to‘rtburchakda esa qarama-qarshi tomonlar yig‘indilari teng. Uchburchakka tashqi aylana markazi tomonlarning o‘rta perpendikulyarlari kesishgan nuqtada, ichki aylana markazi esa bissektrisalar kesishgan nuqtada yotadi. Tashqi chizilgan ko‘pburchak uchun S = p·r formulasi o‘rinli, bunda p — yarim perimetr. Muntazam n burchak uchun a = 2R·sin(180°/n) va r = R·cos(180°/n) munosabatlari kerak bo‘ladi. Masala yechishdan oldin chizma chizib, qaysi aylana ichki, qaysi biri tashqi ekanini aniq belgilang.

ƒFormula
∠A + ∠C = 180°, AB + CD = BC + AD
Ichki chizilgan to‘rtburchak (burchaklar) va tashqi chizilgan to‘rtburchak (tomonlar)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

To‘g‘ri to‘rtburchak stolning o‘lchami 120 sm × 90 sm. Uning to‘rt burchagidan o‘tadigan aylana har doim mavjud: diagonali 150 sm, shuning uchun diametri 150 sm bo‘lgan doira dasturxon burchaklarga tegadi. To‘rt tomoniga ham urinadigan aylana esa faqat kvadrat stolda mavjud.

Kim ishlatadi

Dizayner stol va dasturxon o‘lchamlarini moslaydi, duradgor to‘rtburchak romning aylana ichiga sig‘ishini tekshiradi, mexanik yumaloq quvurga to‘rtburchak kesimli sterjen tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftarda to‘g‘ri to‘rtburchak chizib, diagonallari kesishgan nuqtadan to‘rt uchigacha masofalarni o‘lchang: ular teng, ya’ni aylana markazi shu nuqta.

Namunalar
594x8ABCDO
Tomonlari 5, 9, 4x, 8 ketma-ket bo‘lgan to‘rtburchakka aylana tashqi chizilgan: 5 + 4x = 9 + 8, bundan 4x = 12 va x = 3.
2y3y + 20°ABCDO
Ichki chizilgan to‘rtburchakning ikkita qarama-qarshi burchagi 2y va 3y + 20°: 5y + 20° = 180°, y = 32°.
Sinfda faoliyat

«Ikki xil aylana»: uchburchak chizib, ichki va tashqi aylana markazlarini bissektrisa va o‘rta perpendikulyar yordamida toping (sirkul uchli, kattalar yordamida ehtiyot bo‘ling).

Mashq
1
Tashqi chizilgan to‘rtburchakning ketma-ket tomonlari 7, 10, 12 bo‘lsa, to‘rtinchi tomoni nechaga teng?
2
Ichki chizilgan to‘rtburchakning bir burchagi 75°. Qarama-qarshi burchagi?
3
Tashqi chizilgan ko‘pburchakning yarim perimetri 14, ichki aylana radiusi 3. Yuzi?
4
Nima uchun tashqi chizilgan to‘rtburchakda qarama-qarshi tomonlar yig‘indilari teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinov hisobi: davom etamizmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →