Kosinuslar teoremasi
Kosinuslar teoremasi: uchburchak istalgan tomonining kvadrati qolgan ikki tomon kvadratlari yig‘indisidan shu tomonlar ko‘paytmasining ikkilangani bilan ular orasidagi burchak kosinusi ko‘paytmasi ayirmasiga teng: a² = b² + c² − 2bc·cosA. Isboti balandlik tushirib, ikki marta Pifagor teoremasini qo‘llashga asoslanadi. Agar ∠A = 90° bo‘lsa, cos90° = 0 va teorema Pifagor teoremasiga aylanadi. O‘tmas burchakda cosA manfiy, shuning uchun a² katta bo‘ladi. Tomonlar berilganda burchak cosA = (b² + c² − a²)/(2bc) formula bilan topiladi. Ikki tomon va ular orasidagi burchak (TBT) yoki uch tomon (TTT) berilganda teorema ishlaydi.
Chorrahadan 70° burchak ostida ikki to‘g‘ri yo‘lak chiqadi: biri 110 m, ikkinchisi 80 m. Ularning uchlari orasidagi to‘g‘ri chiziq masofa kosinuslar teoremasiga ko‘ra √(110² + 80² − 2 · 110 · 80 · cos 70°) ≈ 112 m.
Yer o‘lchovchi chegaradagi ikki nuqta orasidagi masofani hisoblaydi, dengizchi ikki kema orasidagi masofani topadi, radioaloqa rejalovchisi ikki minora orasidagi masofani topadi.
Transportir bilan 120° burchak chizing (ikkala tomoni 4 sm), uchlarini ulang va uchinchi tomonni o‘lchang (taxminan 6,9 sm); kosinuslar teoremasi bilan a² = 16 + 16 − 2 · 4 · 4 · cos 120° = 48 ekanini tekshiring.
«Tomonni top»: har bir juft ikki tomon va ular orasidagi burchak (60°, 90°, 120°) tanlab, uchinchi tomon kvadratini hisoblaydi; so‘ng 90° da Pifagor bilan solishtiradi.