ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Pifagor teoremasi va uning tatbiqlari

Darslar 2 · 1 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
2

Pifagor teoremasi va uning tatbiqlari

Darslik: 9–12-betlar
MaqsadPifagor teoremasi va unga teskari teoremani qo‘llab, to‘g‘ri burchakli uchburchak tomonlari, balandligi va yuzini topish.
Yangi so‘zlar
gipotenuza · hypotenusekatet · legPifagor uchligi · Pythagorean tripleteskari teorema · converse theorem
Tushuntirish

To‘g‘ri burchakli uchburchakda gipotenuzaning kvadrati katetlar kvadratlarining yig‘indisiga teng: c² = a² + b². Teskari teorema: agar uchburchakda eng uzun tomon kvadrati qolgan ikki tomon kvadratlari yig‘indisiga teng bo‘lsa, u to‘g‘ri burchakli. 3, 4, 5 va 5, 12, 13 kabi butun sonlar uchligi Pifagor uchliklari deyiladi. 30° li burchak qarshisidagi katet gipotenuzaning yarmiga teng; teng tomonli uchburchakning balandligi a√3/2 formula bilan topiladi (a — tomon). Yechishda kvadrat ildiz olib, uzunlik musbat bo‘lgani uchun faqat musbat qiymatni olamiz.

abcABC
a² = 9b² = 16c² = 25

a² + b² = 9 + 16 = 25 = c² → c = 5

Butun sonlar: Pifagor uchligi (3, 4, 5)

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bog‘bon to‘g‘ri to‘rtburchak tuvakning burchaklari to‘g‘ri ekanini tekshirmoqda. Tomonlari 12 m va 16 m bo‘lsa, diagonali 20 m bo‘lishi kerak, chunki 12² + 16² = 144 + 256 = 400 = 20²; arqon bilan o‘lchaganda 20 m chiqsa, burchaklar to‘g‘ri.

Kim ishlatadi

Quruvchi poydevor burchaklarini diagonal bilan tekshiradi, bog‘bon ekin maydonini belgilaydi, duradgor eshik romining to‘g‘riligini tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftar varag‘ining ikki tomonini va diagonalini santimetrda o‘lchang va a² + b² deyarli d² ga teng ekanini tekshiring: bu burchak to‘g‘riligini sinash usuli.

Namunalar
12 sm9 smcABC
Katetlari 9 sm va 12 sm bo‘lsa, gipotenuza c² = 81 + 144 = 225, c = 15 sm.
10 sm10 smdABCD
Tomoni 10 sm bo‘lgan kvadratning diagonali d² = 10² + 10² = 200, d = 10√2 sm.
Sinfda faoliyat

«Arqonli to‘g‘ri burchak»: 12 tugunli arqonni 3, 4 va 5 tugunli qismlarga bo‘lib uchburchak hosil qiling va uning burchagi to‘g‘ri ekanini daftar burchagi bilan solishtiring (o‘qituvchi nazorati ostida).

Mashq
1
Katetlari 6 sm va 8 sm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi necha sm?
2
Gipotenuzasi 13 sm, bir kateti 5 sm bo‘lgan uchburchakning ikkinchi kateti necha sm?
3
Tomoni 8 sm bo‘lgan teng tomonli uchburchakning balandligini toping.
8 sm?ABC
4
Nima uchun tomonlari 7, 24 va 26 bo‘lgan uchburchak to‘g‘ri burchakli emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMijozlar nima istaydi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →