ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

To‘g‘ri burchakli uchburchakdagi proporsional kesmalar

Darslar 50–51 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
50

To‘g‘ri burchakli uchburchakdagi proporsional kesmalar

Darslik: 134–135-betlar
MaqsadTo‘g‘ri burchakli uchburchakda gipotenuzaga tushirilgan balandlik uni o‘xshash uchburchaklarga ajratishini, o‘rta proporsional kesma tushunchasini va h² = ac·bc, a² = c·ac formulalarini bilish.
Yangi so‘zlar
o‘rta proporsional kesma · mean proportional segmentkatetning proyeksiyasi · projection of a legh² = ac·bc · h² = ac·bca² = c·ac · a² = c·ac
Tushuntirish

To‘g‘ri burchakli ABC uchburchakda C burchak uchidan gipotenuzaga CD balandlik tushirsak, ABC, ACD va CBD uchburchaklar o‘zaro o‘xshash bo‘ladi, chunki ularning ikkitadan burchagi teng. a, b, c kesmalar uchun a : b = b : c bo‘lsa, b kesma a va c orasidagi o‘rta proporsional kesma deyiladi, ya’ni b² = ac. O‘xshashlikdan kelib chiqadi: balandlik h katetlarning gipotenuzadagi proyeksiyalari ac va bc orasida o‘rta proporsional, ya’ni h² = ac·bc. Har bir kateti gipotenuza va shu katetning gipotenuzadagi proyeksiyasi orasida o‘rta proporsional: a² = c·ac, b² = c·bc. Bu tengliklarni qo‘shsak, a² + b² = c·(ac + bc) = c², ya’ni Pifagor teoremasi chiqadi.

bcacbahABCD
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

To‘g‘ri burchakli uchburchak shaklidagi uchastkaning katetlari 30 m va 40 m, gipotenuzasi 50 m. To‘g‘ri burchakdan gipotenuzagacha eng qisqa yo‘l unga tushirilgan balandlik: h = 30 · 40 : 50 = 24 m.

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi eng qisqa yo‘lni belgilaydi, quvur yotqizuvchi eng qisqa ulanishni topadi, quruvchi tom tayanchining balandligini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Katetlari 5 va 12 katak bo‘lgan uchburchak chizing (gipotenuza 13) va to‘g‘ri burchakdan gipotenuzagacha eng qisqa masofani chizg‘ich bilan o‘lchang: taxminan 4,6 katak (5 · 12 : 13).

Namunalar
2514465156hABCD
Katetlari 65 va 156: c = 169; 65 li katetning proyeksiyasi 65²/169 = 25, ikkinchisiniki 144; h = √(25·144) = 60 (tekshirish: 65·156/169 = 60).
49?ABCD
Proyeksiyalar 4 va 9: h = √36 = 6, c = 13, katetlar √(13·4) = 2√13 va √(13·9) = 3√13, yuz = ½·13·6 = 39.
Sinfda faoliyat

«Qog‘oz uchburchak»: to‘g‘ri burchakli uchburchakni qog‘ozdan chizing, balandlik tushiring va kattalar yordamida qaychi bilan uchta uchburchakka kesing; ularni bir-biriga qo‘yib, o‘xshashligini tekshiring.

Mashq
1
Katetlarning gipotenuzadagi proyeksiyalari 2 va 8. Balandlik?
2
Gipotenuza 25, bir katetning proyeksiyasi 9. Shu kateti?
9?25ABCD
3
Katetlari 6 va 8. 6 li katetning gipotenuzadagi proyeksiyasi?
4
Nima uchun balandlik uchburchakni o‘ziga o‘xshash uchburchaklarga ajratadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHunarni o‘rgatishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →