ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Yoy uzunligi va radian o‘lchov

Darslar 43 · 1 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
43

Aylana yoyi uzunligi. Burchakning radian o‘lchovi

Darslik: 118–119-betlar
Maqsadn° li markaziy burchak tiralgan yoy uzunligini l = πRn/180 formula bilan topish; burchakning radian o‘lchovi α = l/R bilan tanishish va gradus bilan radian orasida o‘tish.
Yangi so‘zlar
yoy uzunligi l · arc length lmarkaziy burchak · central angleradian · radianπ radian = 180° · π radians = 180°
Tushuntirish

Radiusi R bo‘lgan butun aylananing uzunligi 2πR, u 360° ga mos keladi. Demak, 1° li yoyning uzunligi 2πR/360 = πR/180, n° li yoyniki esa l = πRn/180. Yoy uzunligining radiusga nisbati l/R faqat markaziy burchakka bog‘liq, shuning uchun u burchakning radian o‘lchovi sifatida olinadi: α = l/R. Bunda 180° = π radian, ya’ni n° li burchakning radian o‘lchovi α = πn/180. Masalan, 90° = π/2, 60° = π/3, 30° = π/6. Radian o‘lchovda yoy uzunligi juda sodda: l = αR.

n°ROAB
l = π·r·α/180°7,85S = π·r²·α/360°19,63α = 0,5 π rad

l = π · 5 · 90 ÷ 180 = 7,85 · S = 19,63

90° = 1,571 rad = 0,5·π

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab stadionidagi yugurish yo‘lakchasining burilishi radiusi 30 m bo‘lgan aylananing chorak qismi (90°). Burilish uzunligi l = π · 30 · 90 : 180 = 15π ≈ 47,1 m.

Kim ishlatadi

Stadion quruvchi yo‘lak burilishini belgilaydi, yo‘l quruvchi egri yo‘l uzunligini hisoblaydi, poyezd yo‘lini loyihalovchi egri yo‘l uzunligini topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Soat yuzida soat mili bir soatda necha radianga burilishini toping va daftarda soat yuzini chizib tekshiring.

Namunalar
40°9OAB
R = 9, n = 40°: l = π·9·40/180 = 2π.
3π/44OAB
α = 3π/4 radian burchak: gradusi = (3π/4)·(180°/π) = 135°. R = 4 bo‘lsa, l = 3π/4·4 = 3π.
Sinfda faoliyat

«Soat mili»: soat minut mili uchi 10 sm ga teng deb oling. Uning 20 minutda chizgan yoyi uzunligini topib chiqing (burchak 120°).

Mashq
1
Radiusi 12 sm aylananing 150° li yoyi uzunligi?
2
120° necha radian?
3
Markaziy burchak 2 radian, radius 7 m. Yoy uzunligi?
2 rad7 mOAB
4
Nima uchun radian o‘lchov radiusga bog‘liq emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi yangi mahsulotHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →