Tekislikda geometrik almashtirishlar. Harakat va parallel ko‘chirish
Shaklning har bir nuqtasini biror qoida bo‘yicha ko‘chirib yangi shakl hosil qilish geometrik almashtirish deyiladi. Nuqtalar orasidagi masofani saqlaydigan almashtirish harakat deb ataladi: XY = X₁Y₁. Harakatda to‘g‘ri chiziq to‘g‘ri chiziqqa, kesma unga teng kesmaga, burchak unga teng burchakka, uchburchak unga teng uchburchakka o‘tadi; ketma-ket ikki harakat yana harakat bo‘ladi. Biror harakat bilan bir-biriga o‘tadigan shakllar teng deyiladi. AB vektor bo‘ylab parallel ko‘chirishda har bir X nuqta shunday X₁ ga o‘tadiki, XX₁ = AB. Agar vektor (a; b) bo‘lsa, X(x; y) nuqta X₁(x + a; y + b) ga o‘tadi: x₁ = x + a, y₁ = y + b.
Sinf rejasi katakli qog‘ozda chizilgan (1 katak = 1 m). Stol (1; 5) nuqtada turibdi; uni 3 m o‘ngga va 2 m pastga surilsa, yangi o‘rni (1 + 3; 5 − 2) = (4; 3). Stol aylanmaydi va o‘lchami o‘zgarmaydi: bu parallel ko‘chirish.
O‘yin dasturchisi qahramonni vektor bo‘yicha siljitadi, mebel rejalovchisi xona rejasida jihozlarni suradi, konveyer loyihachisi yuklarni bir xil masofaga ko‘chiradi.
Kitobni qog‘oz varag‘i ustida burmasdan sekin suring: burchaklarining boshlang‘ich va oxirgi o‘rnini belgilab, to‘rtalasi ham bir xil masofaga bir xil yo‘nalishda siljiganini chizg‘ich bilan tekshiring.
«Siljituvchi»: koordinata tekisligida uchburchak chizing, uni (3; −2) vektor bo‘ylab ko‘chirib, ikkala uchburchak tomonlarini o‘lchab tenglikni tekshiring.