☰ Mundarija · Geometriya

Teoremalarning tatbiqlari; skalar ko‘paytma

Darslar 30–31 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
30

Sinuslar va kosinuslar teoremalarining ba’zi tatbiqlari

Darslik: 88–89-betlar
MaqsadKosinuslar va sinuslar teoremalarining tatbiqlari: uchburchak turini burchaksiz aniqlash, Geron formulasi va R = abc/(4S).
Yangi so‘zlar
o‘tkir burchakli · acuteo‘tmas burchakli · obtuseGeron formulasi · Heron's formulayarim perimetr · semi-perimeter
Tushuntirish

Eng katta tomon a bo‘lsin. Agar b² + c² > a² bo‘lsa, kosinusi musbat, demak uchburchak o‘tkir burchakli; b² + c² = a² bo‘lsa to‘g‘ri burchakli; b² + c² < a² bo‘lsa o‘tmas burchakli. O‘tmas yoki to‘g‘ri burchak doim eng katta tomon qarshisida yotadi. Yuz formulasi S = ½bc·sinA va sinuslar teoremasi sinA = a/(2R) dan S = abc/(4R), ya’ni R = abc/(4S) kelib chiqadi. Uch tomon berilganda yuz Geron formulasi bilan topiladi: p = (a + b + c)/2 yarim perimetr bo‘lsa, S = √(p(p − a)(p − b)(p − c)). Shunday qilib, uch tomon bo‘yicha burchak topmasdan yuzni, so‘ng tashqi chizilgan aylana radiusini hisoblash mumkin.

Namunalar
Tomonlari 6, 7, 9: 6² + 7² = 85 > 81 = 9², uchburchak o‘tkir burchakli. Tomonlari 5, 6, 9: 25 + 36 = 61 < 81, o‘tmas burchakli.
7, 15, 20: p = 21, S = √(21·14·6·1) = √1764 = 42; R = 7·15·20/(4·42) = 2100/168 = 25/2.
Sinfda faoliyat

«Uchburchak turini tez aniqla»: kartochkalarda uch son; o‘quvchilar burchak hisoblamay, faqat kvadratlarni solishtirib tur aniqlaydi va natijani yuqoriga ko‘taradi.

Mashq
1
Tomonlari 8, 15, 17 bo‘lgan uchburchak turi qanday?
2
Tomonlari 3, 4, 5 bo‘lgan uchburchakka tashqi chizilgan aylana radiusi?
3
Tomonlari 9, 10, 17 bo‘lgan uchburchakning yarim perimetri p necha?
4
Nima uchun uchburchakning o‘tmas burchagi doim eng katta tomon qarshisida bo‘ladi?