ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Teoremalarning tatbiqlari; skalar ko‘paytma

Darslar 30–31 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
30

Sinuslar va kosinuslar teoremalarining ba’zi tatbiqlari

Darslik: 88–89-betlar
MaqsadKosinuslar va sinuslar teoremalarining tatbiqlari: uchburchak turini burchaksiz aniqlash, Geron formulasi va R = abc/(4S).
Yangi so‘zlar
o‘tkir burchakli · acuteo‘tmas burchakli · obtuseGeron formulasi · Heron's formulayarim perimetr · semi-perimeter
Tushuntirish

Eng katta tomon a bo‘lsin. Agar b² + c² > a² bo‘lsa, kosinusi musbat, demak uchburchak o‘tkir burchakli; b² + c² = a² bo‘lsa to‘g‘ri burchakli; b² + c² < a² bo‘lsa o‘tmas burchakli. O‘tmas yoki to‘g‘ri burchak doim eng katta tomon qarshisida yotadi. Yuz formulasi S = ½bc·sinA va sinuslar teoremasi sinA = a/(2R) dan S = abc/(4R), ya’ni R = abc/(4S) kelib chiqadi. Uch tomon berilganda yuz Geron formulasi bilan topiladi: p = (a + b + c)/2 yarim perimetr bo‘lsa, S = √(p(p − a)(p − b)(p − c)). Shunday qilib, uch tomon bo‘yicha burchak topmasdan yuzni, so‘ng tashqi chizilgan aylana radiusini hisoblash mumkin.

ƒFormula
R = abc / (4S)
S = ½bc·sinA va sinA = a/(2R) dan; Geron: S = √(p(p − a)(p − b)(p − c))
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uchburchak uchastkaning tomonlari qadam bilan o‘lchandi: 10 m, 17 m va 21 m. Balandlikni o‘lchamasdan Geron formulasi bilan: p = 24, S = √(24 · 14 · 7 · 3) = 84 m².

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi balandlikni o‘lchay olmaydigan joyda yuzni tomonlardan topadi, quruvchi uch burchakli tom qismi yuzini hisoblaydi, tikuvchi mato bo‘lagi yuzini baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Tomonlari 3, 4 va 5 katak bo‘lgan uchburchak yuzini Geron formulasi bilan toping (p = 6, S = √(6 · 3 · 2 · 1) = 6) va katakdan sanab tekshiring.

Namunalar
659976
Tomonlari 6, 7, 9: 6² + 7² = 85 > 81 = 9², uchburchak o‘tkir burchakli. Tomonlari 5, 6, 9: 25 + 36 = 61 < 81, o‘tmas burchakli.
72015
7, 15, 20: p = 21, S = √(21·14·6·1) = √1764 = 42; R = 7·15·20/(4·42) = 2100/168 = 25/2.
Sinfda faoliyat

«Uchburchak turini tez aniqla»: kartochkalarda uch son; o‘quvchilar burchak hisoblamay, faqat kvadratlarni solishtirib tur aniqlaydi va natijani yuqoriga ko‘taradi.

Mashq
1
Tomonlari 8, 15, 17 bo‘lgan uchburchak turi qanday?
2
Tomonlari 3, 4, 5 bo‘lgan uchburchakka tashqi chizilgan aylana radiusi?
3
Tomonlari 9, 10, 17 bo‘lgan uchburchakning yarim perimetri p necha?
4
Nima uchun uchburchakning o‘tmas burchagi doim eng katta tomon qarshisida bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun rasm va matnHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →