ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Uchburchaklarni yechish; aralash masalalar

Darslar 32–33 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
32

Uchburchaklarni yechish

Darslik: 94–95-betlar
MaqsadUchburchakni yechish: berilgan elementlarga ko‘ra qolgan tomon va burchaklarni sinuslar hamda kosinuslar teoremalari bilan topish.
Yangi so‘zlar
uchburchakni yechish · solving a triangleuchburchak elementlari · elements of a triangleyopishgan burchaklar · adjacent anglesuchinchi tomon · third side
Tushuntirish

Uchburchakning tomonlari va burchaklari uning elementlari deyiladi. Berilgan elementlar bo‘yicha qolganlarini topish uchburchakni yechish deb ataladi. Uch asosiy holat bor. 1) Bir tomon va unga yopishgan ikki burchak: uchinchi burchak 180° ga to‘ldiriladi, qolgan tomonlar sinuslar teoremasidan topiladi. 2) Ikki tomon va ular orasidagi burchak: uchinchi tomon kosinuslar teoremasidan, so‘ng qolgan burchaklar kosinuslar yoki sinuslar teoremasidan topiladi. 3) Uch tomon: burchaklar kosinuslar teoremasidan topiladi, avval eng katta burchakdan boshlash qulay, chunki u o‘tmas bo‘lishi mumkin. Maxsus bo‘lmagan burchaklar qiymati kalkulyator yoki jadval yordamida taxminan topiladi.

αβγcabABC
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ustaxona tomining asosi 8 m, uning ikki uchidagi qiyalik burchaklari 30° va 50°. Uchinchi burchak 100°; sinuslar teoremasiga ko‘ra balkalar uzunligi 8 · sin 30° : sin 100° ≈ 4,1 m va 8 · sin 50° : sin 100° ≈ 6,2 m.

Kim ishlatadi

Tomsoz balkalarni kesishdan oldin uzunligini hisoblaydi, me’mor notekis qiyalikli tom loyihalaydi, geodezist uchburchak shaklidagi uchastkaning yetishmayotgan o‘lchamini topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftarda istalgan uchburchak chizib, bitta tomonini va unga yondosh ikki burchagini o‘lchang; uchinchi burchakni 180° dan toping, qolgan tomonlarni sinuslar teoremasi bilan hisoblab, chizg‘ich bilan tekshiring.

Namunalar
30°30°6√3ABC
a = 6√3, β = 30°, γ = 30°: α = 180° − 60° = 120°; b = a·sinβ/sinα = 6√3·(1/2)/(√3/2) = 6, c = 6.
60°58ABC
a = 5, b = 8, γ = 60°: c² = 25 + 64 − 2·5·8·½ = 49, c = 7. cosα = (64 + 49 − 25)/(2·8·7) = 11/14, α ≈ 38°, β = 180° − 60° − 38° ≈ 82°.
Sinfda faoliyat

«Uchburchak ustaxonasi»: har bir guruh uchta holdan birini tanlab, o‘z masalasini tuzadi va yechadi; boshqa guruh yechimni teskari yo‘l bilan tekshiradi.

Mashq
1
a = 12, β = 30°, γ = 60°. α va b ni toping.
2
a = 3, b = 8, γ = 60°. c² necha?
3
Tomonlari 7, 8, 13 bo‘lgan uchburchakning eng katta burchagi necha gradus?
?7138ABC
4
Nima uchun uch tomon bo‘yicha yechishda avval eng katta burchakni topish qulay?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon egasi bilan suhbatHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →