Gomotetiya va o‘xshashlik
O nuqta va k > 0 son berilgan bo‘lsin. F shaklning har bir X nuqtasi uchun OX nurda OX₁ = k·OX bo‘ladigan X₁ nuqta olinsa, hosil bo‘lgan almashtirish O markazli, k koeffitsiyentli gomotetiya deyiladi. Teorema: gomotetiya o‘xshashlik almashtirishi, ya’ni X₁Y₁ = k·XY. Isbot: OXY va OX₁Y₁ uchburchaklarda ∠O umumiy va OX₁ : OX = OY₁ : OY = k, shuning uchun TBT alomatiga ko‘ra ular o‘xshash. Agar 0 < k < 1 bo‘lsa shakl «siqiladi», k > 1 bo‘lsa «cho‘ziladi», k = 1 da o‘zgarmaydi. Markaz koordinata boshida bo‘lsa, A(x; y) nuqta (kx; ky) ga o‘tadi. Aylanaga gomotetik shakl ham aylana bo‘ladi, burchak tomonlariga urinuvchi aylanalar esa burchak uchi markazli gomotetiya bilan bog‘lanadi.
k = 2: uzunliklar |k| = 2 marta, yuz k² = 4 marta o‘zgaradi
|k| > 1: kattalashtirish; shakllar o‘xshash
Telefon chirog‘i oldida 10 sm enli kartochka turibdi, chiroqdan 20 sm uzoqda. Devor chiroqdan 60 sm uzoq bo‘lsa, kartochkaning soyasi 3 marta, ya’ni 30 sm enlikda bo‘ladi. Soya — chiroqni markaz qilgan gomotetiya, k = 60 : 20 = 3.
Teatr yoritish ustasi soya kattaligini chiroq masofasi bilan boshqaradi, multiplikator soya o‘yinini yaratadi, proyektor ishlab chiqaruvchi tasvirni kattalashtiradi.
Katakli daftarda O nuqtani burchakka qo‘ying, A(3; 1) nuqtani belgilang va k = 2 bilan A₁(6; 2) ni toping; O, A, A₁ bir to‘g‘ri chiziqda yotishini chizg‘ich bilan tekshiring.
«Proyektor»: chiroq yoki telefon chirog‘i yordamida (kattalar nazoratida) karton shaklning devordagi soyasini hosil qiling va chiroqdan uzoqlashtirib, soya o‘lchamlari qanday o‘zgarishini kuzating.