ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Fazoviy jismlarda planimetriya; loyiha ishi

Darslar 4–5 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
4

3D-geometriya — fazoviy jismlarda planimetriya masalalari

Darslik: 18–25-betlar
MaqsadKo‘pyoq, prizma va piramida tushunchalarini eslab, to‘g‘ri burchakli parallelepipedning diagonalini planimetriya (Pifagor teoremasi) yordamida topish.
Yangi so‘zlar
ko‘pyoq · polyhedronprizma · prismpiramida · pyramidparallelepiped diagonali · space diagonal of a cuboid
Tushuntirish

Fazoning chegaralangan qismi fazoviy jism, uning chegarasi esa sirti deyiladi. Yassi ko‘pburchaklar bilan chegaralangan jism ko‘pyoq deb ataladi; uning yoqlari, qirralari va uchlari bor. Prizmaning ikki asosi teng ko‘pburchak, yon yoqlari parallelogrammlardir; piramidaning bitta asosi ko‘pburchak, yon yoqlari esa umumiy uchga ega uchburchaklardir. To‘g‘ri burchakli parallelepiped diagonali uchun d² = a² + b² + c² formula o‘rinli (a, b, c — uch o‘lchami). U Pifagor teoremasini ikki marta qo‘llashdan chiqadi: avval asosning diagonali, so‘ng jism diagonali. Stereometriya masalasi ko‘pincha mos tekis kesimni ajratib, planimetriya masalasiga keltiriladi.

abcd
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

70 sm uzunlikdagi tayoq o‘lchami 30 sm × 40 sm × 50 sm bo‘lgan qutiga sig‘adimi? Quti diagonali d² = 30² + 40² + 50² = 5000, d ≈ 70,7 sm: tayoq qutiga diagonal bo‘ylab yotqizilsa zo‘rg‘a sig‘adi.

Kim ishlatadi

Qadoqlovchi uzun buyum qutiga sig‘ishini oldindan hisoblaydi, yetkazib beruvchi uzun quvur yashikka sig‘ishini tekshiradi, duradgor eng uzun asbobga mos quti loyihalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab sumkangizni quti deb tasavvur qiling: uch o‘lchamini taxminan santimetrda yozing va unga sig‘adigan eng uzun to‘g‘ri chizg‘ich uzunligini d² = a² + b² + c² bilan hisoblang.

Namunalar
3 sm6 sm2 smd
Qirralari 2 sm, 3 sm va 6 sm bo‘lgan parallelepipedning diagonali: d² = 4 + 9 + 36 = 49, d = 7 sm.
5 sm5 sm5 smd
Qirrasi 5 sm bo‘lgan kubning diagonali: d² = 25 + 25 + 25 = 75, d = 5√3 sm.
Sinfda faoliyat

«Qutidagi tayoqcha»: o‘lchamlari 30 × 40 × 120 sm bo‘lgan karton quti ichiga eng uzun tayoqcha sig‘adimi? Quti va tayoqcha bilan tajriba o‘tkazib, hisob bilan solishtiring.

Mashq
1
Qirralari 1, 2 va 2 sm bo‘lgan parallelepipedning diagonali necha sm?
2
Yoqlari kvadrat bo‘lgan kubning diagonali 6√3 sm. Qirrasi necha sm?
3
Beshburchakli prizmada nechta yoq, qirra va uch bor?
4
Nima uchun parallelepiped diagonali kvadrati uch o‘lcham kvadratlari yig‘indisiga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNarxni qanday belgilaymiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →