ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Amaliy mashq va III bob testi

Darslar 46–47 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
46

Amaliy mashq va tatbiq

Darslik: 124–125-betlar
MaqsadAylana uzunligi, doira yuzi, sektor va segment formulalarini aralash masalalarda qo‘llash; murakkab shaklni oddiy bo‘laklarga ajratish.
Yangi so‘zlar
murakkab shakl yuzi · area of a composite figurebo‘laklarga ajratish · splitting into partsC = 2πR · C = 2πRS = πR² · S = πR²
Tushuntirish

Murakkab shaklning yuzini topishda uni doira, sektor, uchburchak, kvadrat kabi sodda bo‘laklarga ajratamiz yoki katta shakldan ortiqcha qismni ayiramiz. Ko‘pincha javob π ni o‘z ichiga olgan ifoda bo‘ladi va uni aniq qoldirish ma’qul, masalan 25π − 50. Tomoni a bo‘lgan kvadratga ichki chizilgan doira radiusi a/2, tashqi chizilganniki esa a√2/2 bo‘ladi. Bir necha sektor burchaklari yig‘indisi ma’lum bo‘lsa, ularning yuzlarini alohida hisoblamasdan, umumiy qism sifatida topish mumkin. Masalani yechishdan oldin kerakli radius, burchak va tomonlarni chizmada belgilab oling.

aa√2/2a/2ABCDO
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yoyli deraza to‘g‘ri to‘rtburchak (eni 1,2 m, balandligi 1,5 m) va uning ustidagi yarim doiradan iborat. Oynaning yuzi 1,2 · 1,5 + ½ · π · 0,6² ≈ 1,8 + 0,57 = 2,37 m².

Kim ishlatadi

Shisha ustasi oyna kesishdan oldin yuzini hisoblaydi, me’mor yoyli deraza loyihalaydi, bo‘yoqchi murakkab shaklli yuzani bo‘yash uchun uni oddiy shakllarga bo‘ladi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli daftarda eni 6 katak, balandligi 4 katak to‘g‘ri to‘rtburchak va ustiga yarim doira chizilgan shaklni chizing va uning yuzini ikki qismga bo‘lib taxminan hisoblang.

Namunalar
105ABCDO
Kvadrat tomoni 10, unga ichki chizilgan doira: S = π·5² = 25π. Kvadratdan doirani ayirsak: 100 − 25π.
ABC
Uchburchak uchlarida radiusi 2 bo‘lgan uchta sektor, burchaklar yig‘indisi 180°: S = π·4·180/360 = 2π.
Sinfda faoliyat

«Yig‘ma shakl»: qog‘ozdan kvadrat va uning ichiga doira chizing; kattalar yordamida qaychi bilan burchaklardagi qismlarni kesib, ularning yuzi 100 − 25π (tomon 10 bo‘lsa) ekanini tekshiring.

Mashq
1
Tomoni 8 bo‘lgan kvadratga tashqi chizilgan aylana uzunligi?
2
Radiusi 6 bo‘lgan doiradan 90° li sektor kesib olindi. Qolgan qism yuzi?
90°6OAB
3
Radiusi 10 doiraga ichki chizilgan kvadrat tomoni 10√2. Doira bilan kvadrat orasidagi yuz?
4
Nima uchun ichki chizilgan kvadratning diagonali doira diametriga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTaqdimot va yarmarka kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →