ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Proporsional kesmalarning xossalari

Darslar 49 · 1 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
49

Proporsional kesmalarning xossalari

Darslik: 132–133-betlar
MaqsadBurchak tomonlarini kesuvchi parallel to‘g‘ri chiziqlar proporsional kesmalar ajratishini bilish; kesmani berilgan nisbatda bo‘lish va to‘rtinchi proporsional kesmani yasash.
Yangi so‘zlar
proporsional kesmalar · proportional segmentsFales teoremasining umumlashmasi · generalised Thales theoremberilgan nisbatda bo‘lish · dividing in a given ratioto‘rtinchi proporsional kesma · fourth proportional segment
Tushuntirish

Burchakning ikkala tomonini kesib o‘tuvchi parallel to‘g‘ri chiziqlar tomonlardan proporsional kesmalar ajratadi: AB₁ : AC₁ = B₁B₂ : C₁C₂ = B₂B₃ : C₂C₃. Isbot o‘xshash uchburchaklarga asoslanadi, chunki tegishli burchaklar mos va parallelogrammlarning qarama-qarshi tomonlari teng. Bu teoremadan kesmani m : n : k nisbatda bo‘lish usuli kelib chiqadi: o‘tkir burchak tomoniga m, n, k uzunlikdagi kesmalarni ketma-ket qo‘yib, so‘nggi nuqtani boshqa tomondagi berilgan kesma uchi bilan tutashtiramiz va unga parallel chiziqlar o‘tkazamiz. Shuningdek a : b = c : d bo‘lsa, d to‘rtinchi proporsional kesmani ham xuddi shunday yasaymiz: OA = a, AB = b, OC = c qo‘yib, B orqali AC ga parallel o‘tkazamiz, CD = d bo‘ladi. Yasash uchun sirkul uchi o‘tkir, ehtiyot bo‘ling.

AB₁C₁B₂C₂B₃C₃
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi 20 sm li qog‘oz tasmani 3 ta teng qismga bo‘lmoqchi, lekin 20 : 3 ≈ 6,67 sm ni chizg‘ichda aniq belgilash qiyin. U tasmani chiziqli daftar varag‘iga qiya qo‘yib, uchlarini 0- va 3-chiziqlarga tushiradi va chiziqlar kesgan nuqtalarni belgilaydi: parallel chiziqlar proporsional kesmalar hosil qiladi.

Kim ishlatadi

Tikuvchi matoni teng bo‘laklarga ajratadi, duradgor taxtani teng bo‘laklarga bo‘ladi, rassom varaqni teng qismlarga bo‘lib chizadi.

Bugun sinab ko‘ring

Chiziqli daftar yordamida 14 sm li qog‘oz tasmani 3 : 4 nisbatda bo‘ling va bo‘laklar 6 sm va 8 sm ekanini chizg‘ich bilan tekshiring.

Namunalar
82028
56 uzunlikdagi kesmani 2 : 5 : 7 nisbatda bo‘lamiz: 56 : 14 = 4, bo‘laklari 8, 20, 28.
a : b = c : d, a = 6, b = 9, c = 8: d = b·c/a = 9·8/6 = 12.
Sinfda faoliyat

«Teng bo‘laklar»: daftar chizig‘idan foydalanib, 10 sm li kesmani 3 teng qismga ajrating (parallel chiziqlar yordamida) va natijani chizg‘ich bilan tekshiring.

Mashq
1
45 sm kesma 2 : 3 nisbatda bo‘linsa, katta bo‘lagi?
2
Uchburchak tomonlari 3 : 4 : 5 nisbatda, eng katta tomoni eng kichigidan 10 sm uzun. Perimetri necha sm?
4x3x5xABC
3
a : b = c : d, a = 4, b = 10, c = 6. d = ?
4
Nima uchun parallel to‘g‘ri chiziqlar burchak tomonlaridan proporsional kesmalar ajratadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat muammosi va jarayonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →