ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

O‘xshashlikning tatbiqlari va takrorlash

Darslar 12–14 · 3 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
12

O‘xshashlik alomatlarining isbotlashga doir masalalarga tatbiqlari

Darslik: 40–41-betlar
MaqsadO‘xshashlik alomatlarini isbotlash masalalarida qo‘llash; bissektrisaning tomonni proporsional bo‘laklarga ajratish xossasini bilish.
Yangi so‘zlar
bissektrisa xossasi · angle bisector propertyproporsional kesmalar · proportional segmentsisbotlash · to proveo‘xshash uchburchaklar juftligi · a pair of similar triangles
Tushuntirish

O‘xshashlik alomatlari isbotlash masalalarida uzunliklar orasidagi tenglik yoki munosabatni hosil qilishning kuchli vositasidir. Odatda masalada kerakli ikki uchburchakni topib, ularning o‘xshashligini BB, TBT yoki TTT bo‘yicha asoslaymiz, so‘ng mos tomonlar nisbatidan tenglik yozamiz. Muhim natija: uchburchak bissektrisasi qarshisidagi tomonni yon tomonlarga proporsional kesmalarga ajratadi: agar AD — ABC uchburchakning bissektrisasi bo‘lsa, BD : DC = AB : AC. Isbotlashda qo‘shimcha parallel chiziq o‘tkazib, o‘xshash uchburchaklar hosil qilinadi. Yechimni «berilgan – isbot qilish kerak – isbot» tartibida yozish tavsiya etiladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uchburchak shaklidagi uchastkaning bir burchagidan chiqqan to‘siqlar 9 m va 15 m, uchinchi tomoni 16 m. Burchak bissektrisasi bo‘ylab yo‘lak o‘tkazilsa, u uchinchi tomonni 9 : 15 = 3 : 5 nisbatda bo‘ladi: uchlaridan 6 m va 10 m masofada.

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi uchastkani berilgan nisbatda ikkiga bo‘ladi, duradgor burchakni teng ikkiga bo‘luvchi birikma kesadi, yo‘l loyihachisi ikki yo‘l orasidagi burchakni teng ikkiga bo‘luvchi chiziqni belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozdan yirtilgan uchburchakning bir burchagini buking, shunda ikki tomoni ustma-ust tushsin; bukilish chizig‘i bissektrisa. Qarshisidagi tomon qanday bo‘linganini chizg‘ich bilan o‘lchab, bissektrisa xossasini tekshiring.

Namunalar
αα69ABCD
ABC uchburchakda AD — bissektrisa, AB = 6, AC = 9, BC = 10. BD : DC = 6 : 9 = 2 : 3, shuning uchun BD = 10 · 2/5 = 4, DC = 6.
Uchburchak o‘rta chizig‘i MN: △BMN ∽ △BAC (umumiy B burchak, BM/BA = BN/BC = 1/2), demak MN = AC/2 va MN ∥ AC.
Sinfda faoliyat

«Isbotni tiklash»: o‘qituvchi isbot qadamlarini aralashtirib kartochkalarga yozadi; guruhlar ularni to‘g‘ri tartibga solib, har qadamning asosini aytadi.

Mashq
1
AD — bissektrisa, AB = 6, AC = 10, BC = 8. BD necha?
αα610?ABCD
2
AD — bissektrisa, BD = 5, DC = 10, AB = 7. AC necha?
αα7?510ABCD
3
△BMN ∽ △BAC va k = 1/2 bo‘lsa, yuzlar nisbati nechaga teng?
4
Nima uchun bissektrisa xossasida yon tomonlar nisbati kesmalar nisbatiga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmarka kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →