ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Gomotetiya va o‘xshash ko‘pburchaklarni yasash

Darslar 20–21 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
21

O‘xshash ko‘pburchaklarni yasash

Darslik: 64–65-betlar
MaqsadGomotetiya yordamida berilgan ko‘pburchakka o‘xshash ko‘pburchakni yasash tartibini bilish va asoslash.
Yangi so‘zlar
yasash · constructiongomotetiya markazi · centre of homothetynur · rayo‘xshashlik koeffitsiyenti · similarity coefficient
Tushuntirish

O‘xshash ko‘pburchakni yasash uchun tekislikda ixtiyoriy O nuqta olinadi va undan berilgan ko‘pburchakning har bir uchidan nur o‘tkaziladi. Har bir nurda OA₁ = k·OA, OB₁ = k·OB va hokazo kesmalar qo‘yiladi (k < 1 bo‘lsa, kichraytirish). Hosil bo‘lgan uchlar ketma-ket tutashtirilsa, o‘xshash ko‘pburchak hosil bo‘ladi. Asoslash: OAD va OA₁D₁ uchburchaklar o‘xshash, shuning uchun mos tomonlar k nisbatda; mos burchaklar ham teng. O nuqta ko‘pburchakdan tashqarida, ichida, uchida yoki tomonida bo‘lishi mumkin; hosil bo‘lgan ko‘pburchaklar o‘zaro teng bo‘ladi. Yasash sirkul va chizg‘ich yoki katakli qog‘oz yordamida bajariladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rassom sinf emblemasining 12 sm li eskizini devorga 6 marta kattalashtirib chizadi: tanlangan markazdan eskizning har bir nuqtasiga nur o‘tkazib, shu nuqtadan 6 marta uzoqda nuqta belgilaydi. 12 sm kenglik 72 sm bo‘ladi, shakl esa o‘xshash qoladi.

Kim ishlatadi

Reklama rassomi eskizni katta yuzaga ko‘chiradi, kartograf xaritani o‘lchamini o‘zgartirib ko‘chiradi, animator tasvirni kattalashtirib chizadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga O nuqtani va «L» harfi shaklidagi kichik figurani chizing; har bir uchi uchun O dan o‘tuvchi nurda O dan 3 marta uzoqroqda yangi nuqta belgilab, ularni ulang: shakl 3 marta katta, lekin o‘xshash bo‘ladi.

Namunalar
OABCA₁B₁C₁
ABC uchburchak uchlaridan O dan nurlar o‘tkazib, OA₁ = 2·OA, OB₁ = 2·OB, OC₁ = 2·OC qo‘yamiz; A₁B₁C₁ ∽ ABC, k = 2.
OBCDB₁C₁D₁
Kvadratga k = 1/2 bilan O markaz uning bir uchida bo‘lsa, hosil bo‘lgan kvadrat tomoni yarmiga teng, bir burchagi umumiy bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Katakli kattalashtirish»: sevimli oddiy shaklingizni (masalan, uy yoki baliq) katakli qog‘ozga chizing va gomotetiya markazi tanlab, k = 2 bilan uni kattalashtiring.

Mashq
1
O markazdan ABCD to‘rtburchakka k = 3 bilan o‘xshash to‘rtburchak yasalmoqda. OA = 4 sm bo‘lsa, OA₁ necha sm?
2
To‘rtburchak perimetri 14 sm. k = 3 bilan yasalgan o‘xshash to‘rtburchak perimetri necha sm?
3
k = 0,5 bilan yasalganda yuz necha marta kamayadi?
4
Nima uchun gomotetiya markazini istalgan joyda tanlash mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTaxta xaridi: ulgurji yoki kichikHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →