Darslar 35–36 · 2 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
35
Hodisalar
Darslik: 186–189-betlar
MaqsadMumkin bo‘lmagan, muqarrar va tasodifiy hodisalarni, birgalikda bo‘lgan va bo‘lmagan hamda teng imkoniyatli hodisalarni farqlash.
Yangi so‘zlar
muqarrar hodisa · certain eventmumkin bo‘lmagan hodisa · impossible eventtasodifiy hodisa · random eventteng imkoniyatli hodisalar · equally likely events
Tushuntirish
Ehtimollar nazariyasi tasodifiy hodisalardagi qonuniyatlarni o‘rganadi. Berilgan sharoitda albatta ro‘y beradigan hodisa muqarrar, hech qachon ro‘y bermaydigan hodisa mumkin bo‘lmagan, ro‘y berishi ham, bermasligi ham mumkin bo‘lgan hodisa esa tasodifiy hodisa deyiladi. Ikki hodisa bir vaqtda ro‘y bera olsa, ular birgalikda bo‘lishi mumkin, ro‘y bera olmasa, birgalikda bo‘lmagan hodisalar deyiladi. Agar hodisalardan birining ro‘y berishida boshqasiga nisbatan hech qanday ustunlik bo‘lmasa, ular teng imkoniyatli hodisalar deyiladi; masalan, to‘g‘ri tanga tashlanganda gerb va raqam tomoni. Bir tomoni yashil, besh tomoni qizil kubik tashlanganda esa ranglar teng imkoniyatli emas. Hodisa haqida gapirishdan oldin sharoit aniq aytilishi shart.
Namunalar
O‘yin kubigi tashlanganda: «7 ochko tushdi» — mumkin bo‘lmagan; «6 dan katta bo‘lmagan ochko tushdi» — muqarrar; «juft ochko tushdi» — tasodifiy.
«2 ochko tushdi» va «toq ochko tushdi» birgalikda bo‘lmaydi (2 juft). «4 ochko tushdi» va «3 dan ko‘p ochko tushdi» birgalikda bo‘lishi mumkin (4 ikkalasiga mos).
Sinfda faoliyat
«Hodisa kartochkalari»: o‘qituvchi hodisani o‘qiydi, o‘quvchilar «muqarrar», «mumkin emas» yoki «tasodifiy» kartochkasini ko‘taradi; so‘ng juftliklar uchun «birgalikda» yoki «birgalikda emas» deyiladi. Tanga va kubik bilan tajriba o‘qituvchi nazoratida o‘tkaziladi.
Mashq
1
Sinfdagi barcha o‘quvchilar bir kunda tug‘ilgan bo‘lishi qanday hodisa?
Tasodifiy (juda kam uchraydi, lekin mumkin).
2
«Bugun payshanba» va «bugun dushanba» birgalikda bo‘lishi mumkinmi?
Yo‘q, birgalikda bo‘lmagan hodisalar.
3
Qutida 5 ta oq va 1 ta qora shar bor. «Oq shar chiqdi» va «qora shar chiqdi» teng imkoniyatlimi?
Yo‘q, oq shar uchun imkoniyat ko‘proq.
4
Nima uchun bir tomoni yashil, besh tomoni qizil kubik tashlanganda ranglar teng imkoniyatli emas?
Qizil tomonlar 5 ta, yashil 1 ta; qizil tushishiga ko‘proq imkoniyat bor.