ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Hodisalar va ehtimollik

Darslar 35–36 · 2 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
35

Hodisalar

Darslik: 186–189-betlar
MaqsadMumkin bo‘lmagan, muqarrar va tasodifiy hodisalarni, birgalikda bo‘lgan va bo‘lmagan hamda teng imkoniyatli hodisalarni farqlash.
Yangi so‘zlar
muqarrar hodisa · certain eventmumkin bo‘lmagan hodisa · impossible eventtasodifiy hodisa · random eventteng imkoniyatli hodisalar · equally likely events
Tushuntirish

Ehtimollar nazariyasi tasodifiy hodisalardagi qonuniyatlarni o‘rganadi. Berilgan sharoitda albatta ro‘y beradigan hodisa muqarrar, hech qachon ro‘y bermaydigan hodisa mumkin bo‘lmagan, ro‘y berishi ham, bermasligi ham mumkin bo‘lgan hodisa esa tasodifiy hodisa deyiladi. Ikki hodisa bir vaqtda ro‘y bera olsa, ular birgalikda bo‘lishi mumkin, ro‘y bera olmasa, birgalikda bo‘lmagan hodisalar deyiladi. Agar hodisalardan birining ro‘y berishida boshqasiga nisbatan hech qanday ustunlik bo‘lmasa, ular teng imkoniyatli hodisalar deyiladi; masalan, to‘g‘ri tanga tashlanganda gerb va raqam tomoni. Bir tomoni yashil, besh tomoni qizil kubik tashlanganda esa ranglar teng imkoniyatli emas. Hodisa haqida gapirishdan oldin sharoit aniq aytilishi shart.

HodisaTuri
doim ro‘y beradimuqarrar
hech qachon ro‘y bermaydimumkin emas
ro‘y berishi ham, bermasligi ham mumkintasodifiy
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfda navbatchini qur’a bilan tanlash uchun 6 ta o‘quvchi ismi qog‘ozchalarda xaltaga solingan. «Xaltadan biror ism chiqadi» — muqarrar, «xaltada bo‘lmagan ism chiqadi» — mumkin emas, «aynan bitta o‘quvchi chiqadi» — tasodifiy. Barcha 6 imkoniyat teng, shuning uchun qur’a adolatli.

Kim ishlatadi

Hakam o‘yinni boshlash tomonini tanga tashlab adolatli tanlaydi, sifat nazoratchisi tasodifiy tanlangan mahsulotni tekshiradi, o‘yin dizayneri tasodifiy hodisalarni muvozanatlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi kuningizdan uchta hodisa yozing: albatta bo‘ladigan, hech qachon bo‘lmaydigan va tasodifiy.

Namunalar
Kubik tashlanadiHodisa turi
«7 ochko»mumkin emas
«6 dan ko‘p emas»muqarrar
«juft ochko»tasodifiy
O‘yin kubigi tashlanganda: «7 ochko tushdi» — mumkin bo‘lmagan; «6 dan katta bo‘lmagan ochko tushdi» — muqarrar; «juft ochko tushdi» — tasodifiy.
«2 ochko tushdi» va «toq ochko tushdi» birgalikda bo‘lmaydi (2 juft). «4 ochko tushdi» va «3 dan ko‘p ochko tushdi» birgalikda bo‘lishi mumkin (4 ikkalasiga mos).
Sinfda faoliyat

«Hodisa kartochkalari»: o‘qituvchi hodisani o‘qiydi, o‘quvchilar «muqarrar», «mumkin emas» yoki «tasodifiy» kartochkasini ko‘taradi; so‘ng juftliklar uchun «birgalikda» yoki «birgalikda emas» deyiladi. Tanga va kubik bilan tajriba o‘qituvchi nazoratida o‘tkaziladi.

Mashq
1
Sinfdagi barcha o‘quvchilar bir kunda tug‘ilgan bo‘lishi qanday hodisa?
2
«Bugun payshanba» va «bugun dushanba» birgalikda bo‘lishi mumkinmi?
3
Qutida 5 ta oq va 1 ta qora shar bor. «Oq shar chiqdi» va «qora shar chiqdi» teng imkoniyatlimi?
4
Nima uchun bir tomoni yashil, besh tomoni qizil kubik tashlanganda ranglar teng imkoniyatli emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFoydadan bog‘chaga hadyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →