☰ Mundarija · Algebra

α va −α burchaklarning trigonometrik funksiyalari

Darslar 24 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
24

α va −α burchaklarning sinusi, kosinusi, tangensi va kotangensi

Darslik: 120–121-betlar
Maqsadα va −α burchaklarning sinus, kosinus, tangens va kotangensi orasidagi bog‘lanishni (juft-toqlik) bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
manfiy burchak · negative angleOx o‘qiga nisbatan simmetriya · symmetry about the Ox axistoq funksiya · odd functionjuft funksiya · even function
Tushuntirish

P(1; 0) nuqtani α va −α burchaklarga burishdan hosil bo‘lgan M₁ va M₂ nuqtalar Ox o‘qiga nisbatan simmetrik joylashadi: ularning abssissalari bir xil, ordinatalari esa faqat ishorasi bilan farq qiladi. Shuning uchun cos(−α) = cos α, sin(−α) = −sin α. Tangens va kotangens ta’rifidan tg(−α) = −tg α va ctg(−α) = −ctg α. Demak, y = cos x juft funksiya, y = sin x, y = tg x va y = ctg x esa toq funksiyalar (11-§ ga qarang). Bu formulalar manfiy burchaklarning qiymatlarini musbat burchaklarning qiymatlariga keltirib hisoblashga imkon beradi, masalan sin(−π/6) = −sin(π/6) = −1/2. Ifodalarni soddalashtirishda ham foydalanamiz: avval minus ishorasini burchakdan chiqaramiz, so‘ng 21-§ dagi munosabatlarni qo‘llaymiz.

Namunalar
sin(−π/6) = −1/2; cos(−π/3) = 1/2; tg(−π/4) = −tg(π/4) = −1.
cos(−60°) + sin(−30°) + tg(−45°) = 1/2 − 1/2 − 1 = −1. Va tg(−α) · cos(−α) + sin α = −sin α + sin α = 0.
Sinfda faoliyat

«Ko‘zgu juftlari»: o‘quvchilar birlik aylana chizmasida α va −α nuqtalarni belgilaydi, Ox o‘qini «ko‘zgu» deb tasavvur qilib, qaysi koordinata o‘zgarmasligini va qaysisining ishorasi almashishini aytadi.

Mashq
1
sin(−π/2) va cos(−π) ni hisoblang.
2
2 cos(−π/3) + 4 sin(−π/6) ni hisoblang.
3
sin(−α) + 2 sin α ni soddalashtiring.
4
Nima uchun cos(−α) = cos α?