ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

α va −α burchaklarning trigonometrik funksiyalari

Darslar 24 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
24

α va −α burchaklarning sinusi, kosinusi, tangensi va kotangensi

Darslik: 120–121-betlar
Maqsadα va −α burchaklarning sinus, kosinus, tangens va kotangensi orasidagi bog‘lanishni (juft-toqlik) bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
manfiy burchak · negative angleOx o‘qiga nisbatan simmetriya · symmetry about the Ox axistoq funksiya · odd functionjuft funksiya · even function
Tushuntirish

P(1; 0) nuqtani α va −α burchaklarga burishdan hosil bo‘lgan M₁ va M₂ nuqtalar Ox o‘qiga nisbatan simmetrik joylashadi: ularning abssissalari bir xil, ordinatalari esa faqat ishorasi bilan farq qiladi. Shuning uchun cos(−α) = cos α, sin(−α) = −sin α. Tangens va kotangens ta’rifidan tg(−α) = −tg α va ctg(−α) = −ctg α. Demak, y = cos x juft funksiya, y = sin x, y = tg x va y = ctg x esa toq funksiyalar (11-§ ga qarang). Bu formulalar manfiy burchaklarning qiymatlarini musbat burchaklarning qiymatlariga keltirib hisoblashga imkon beradi, masalan sin(−π/6) = −sin(π/6) = −1/2. Ifodalarni soddalashtirishda ham foydalanamiz: avval minus ishorasini burchakdan chiqaramiz, so‘ng 21-§ dagi munosabatlarni qo‘llaymiz.

ααM₁M₂
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki bir xil g‘ildirakdagi belgi bir joydan boshlab: biri soat strelkasiga teskari 40°, ikkinchisi soat strelkasi bo‘yicha 40° burildi. Belgilar gorizontal chiziqqa nisbatan bir-birining aksi: o‘ngga masofalari bir xil (cos(−α) = cos α), balandliklari esa qarama-qarshi ishorali (sin(−α) = −sin α).

Kim ishlatadi

Animator ikki yo‘nalishdagi aylanishni aks ettirish orqali hosil qiladi, mexanik g‘ildirak belgisining joyini ikki tomonga aylanishda solishtiradi, mato dizayneri ko‘zguli naqshni takrorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozni gorizontal chiziq bo‘yicha buking, chiziqdan yuqoriga qiya chiziq chizing va uning aksini buklangan joydan o‘tkazib pastga chizing: o‘ngga masofa bir xil, balandliklar qarama-qarshi.

Namunalar
sin(−π/6) = −1/2; cos(−π/3) = 1/2; tg(−π/4) = −tg(π/4) = −1.
xy−6−4−2246−2−1120y = sin xy = cos x
cos(−60°) + sin(−30°) + tg(−45°) = 1/2 − 1/2 − 1 = −1. Va tg(−α) · cos(−α) + sin α = −sin α + sin α = 0.
Sinfda faoliyat

«Ko‘zgu juftlari»: o‘quvchilar birlik aylana chizmasida α va −α nuqtalarni belgilaydi, Ox o‘qini «ko‘zgu» deb tasavvur qilib, qaysi koordinata o‘zgarmasligini va qaysisining ishorasi almashishini aytadi.

Mashq
1
sin(−π/2) va cos(−π) ni hisoblang.
2
2 cos(−π/3) + 4 sin(−π/6) ni hisoblang.
3
sin(−α) + 2 sin α ni soddalashtiring.
4
Nima uchun cos(−α) = cos α?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon egasi bilan suhbatHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →