Funksiyaning o‘sishi va kamayishi
y = xʳ ko‘rinishdagi funksiya darajali funksiya deyiladi (r — berilgan son). x > 0 da u istalgan r uchun aniqlangan. Agar biror oraliqdagi istalgan x₁ > x₂ uchun y(x₁) > y(x₂) bo‘lsa, funksiya shu oraliqda o‘suvchi, y(x₁) < y(x₂) bo‘lsa, kamayuvchi deyiladi. Muhim qoida: r > 0 bo‘lsa, y = xʳ funksiya x > 0 oraliqda o‘sadi; r < 0 bo‘lsa, x > 0 oraliqda kamayadi. Buni x₁ > x₂ > 0 tengsizlikni r-darajaga ko‘tarib isbotlash mumkin. Shu sababli xʳ = b (b > 0) tenglama x > 0 da yagona x = b^(1/r) ildizga ega. Boshqa funksiyalarning o‘sishini isbotlash uchun x₁ > x₂ ni olib, y(x₁) − y(x₂) ayirmaning ishorasini tekshiramiz.
12 km uzunlikdagi yo‘lni 4 km/soat tezlikda 3 soatda, 6 km/soat tezlikda 2 soatda bosib o‘tish mumkin. Vaqt t = 12 · v⁻¹ — ko‘rsatkichi manfiy daraja funksiyasi, shuning uchun tezlik ortganda vaqt kamayadi.
Logist yetkazish vaqtini tezlikka qarab rejalashtiradi, velosiped murabbiyi tezlik va vaqtni solishtiradi, dispetcher qatnov jadvalini tuzadi.
Xonangiz ichida 10 qadamni avval sekin, keyin tez yuring va har birining vaqtini soniyalarni sanab solishtiring: tezlik oshsa vaqt kamayadi.
«O‘sadimi, kamayadimi?»: o‘qituvchi y = xʳ ko‘rinishidagi funksiyalarni aytadi (r = 3, −1, 1/2, −2/3...). O‘quvchilar qo‘llarini yuqoriga (o‘sadi) yoki pastga (kamayadi) qilib javob beradi va sababini ayta oladi.