ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Burchakning radian o‘lchovi

Darslar 18 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
18

Burchakning radian o‘lchovi

Darslik: 93–96-betlar
MaqsadBurchakning radian o‘lchovini bilish; gradus va radian o‘rtasida o‘tish, yoy uzunligi va sektor yuzini hisoblash.
Yangi so‘zlar
radian · radianmarkaziy burchak · central angleyoy uzunligi · arc lengthdoiraviy sektor · circular sector
Tushuntirish

Uzunligi aylana radiusiga teng yoyga tiralgan markaziy burchak 1 radian (1 rad) deyiladi. Yarim aylananing uzunligi πR bo‘lgani uchun 180° = π rad, demak 1 rad = 180° : π ≈ 57,3°. O‘tish formulalari: α rad = (180 · α : π)°; α° = (π · α : 180) rad. Ko‘p uchraydigan burchaklar: 30° = π/6, 45° = π/4, 60° = π/3, 90° = π/2, 180° = π, 270° = 3π/2, 360° = 2π. Odatda burchak radianda berilsa, «rad» so‘zi yozilmaydi. R radiusli aylanada α radian burchak tortib turgan yoyning uzunligi l = αR; radiusi R, burchagi α bo‘lgan sektorning yuzi S = R²α : 2. Radiusi 1 bo‘lgan aylanada yoy uzunligi burchakning radian o‘lchoviga teng bo‘ladi.

R1 radRROAB
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Devor soatining minut mili 8 sm uzunlikda. 15 minutda u choraklik aylanadi, ya’ni π/2 radian, va uchi 8 · π/2 = 4π ≈ 12,6 sm uzunlikdagi yoy chizadi.

Kim ishlatadi

Soatsoz mil uzunligini hisoblaydi, velosiped ustasi g‘ildirak aylanishidan bosib o‘tilgan yo‘lni topadi, yo‘l muhandisi burilish yoyi uzunligini burchakdan topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftaringizga soat yuzini chizing va 40 minutda minut mili aylanishining qaysi qismi ekanini toping; burchakni radianda yozing.

Namunalar
Gradus30°45°60°90°180°270°360°
Radianπ/6π/4π/3π/2π3π/22π
60° = π · 60 : 180 = π/3 rad; 150° = 5π/6 rad. Teskarisi: 3π/4 rad = 180 · 3 : 4 = 135°.
2 rad6 smOAB
R = 5 cm va α = 2 rad bo‘lsa, yoy l = 2 · 5 = 10 cm. R = 6 cm, α = 2 rad sektorning yuzi S = 6² · 2 : 2 = 36 cm².
Sinfda faoliyat

«Burchaklar domino»: kartochkalarning bir yarmida gradus (30°, 45°, 60°, 90°, 120°, 180°), ikkinchisida radian (π/6, π/4, ...) yozilgan; o‘quvchilar juftlarni to‘g‘ri ulashadi.

Mashq
1
90° ning radian o‘lchovini yozing.
2
5π/6 radianni graduslarda ifodalang.
3
Radiusi 4 cm bo‘lgan aylanada 3 rad markaziy burchak tortib turgan yoy uzunligini toping (cm).
4
Nima uchun l = αR formula o‘rinli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yil buyurtmalariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →