Burchakning radian o‘lchovi
Uzunligi aylana radiusiga teng yoyga tiralgan markaziy burchak 1 radian (1 rad) deyiladi. Yarim aylananing uzunligi πR bo‘lgani uchun 180° = π rad, demak 1 rad = 180° : π ≈ 57,3°. O‘tish formulalari: α rad = (180 · α : π)°; α° = (π · α : 180) rad. Ko‘p uchraydigan burchaklar: 30° = π/6, 45° = π/4, 60° = π/3, 90° = π/2, 180° = π, 270° = 3π/2, 360° = 2π. Odatda burchak radianda berilsa, «rad» so‘zi yozilmaydi. R radiusli aylanada α radian burchak tortib turgan yoyning uzunligi l = αR; radiusi R, burchagi α bo‘lgan sektorning yuzi S = R²α : 2. Radiusi 1 bo‘lgan aylanada yoy uzunligi burchakning radian o‘lchoviga teng bo‘ladi.
Devor soatining minut mili 8 sm uzunlikda. 15 minutda u choraklik aylanadi, ya’ni π/2 radian, va uchi 8 · π/2 = 4π ≈ 12,6 sm uzunlikdagi yoy chizadi.
Soatsoz mil uzunligini hisoblaydi, velosiped ustasi g‘ildirak aylanishidan bosib o‘tilgan yo‘lni topadi, yo‘l muhandisi burilish yoyi uzunligini burchakdan topadi.
Daftaringizga soat yuzini chizing va 40 minutda minut mili aylanishining qaysi qismi ekanini toping; burchakni radianda yozing.
| Gradus | 30° | 45° | 60° | 90° | 180° | 270° | 360° |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Radian | π/6 | π/4 | π/3 | π/2 | π | 3π/2 | 2π |
«Burchaklar domino»: kartochkalarning bir yarmida gradus (30°, 45°, 60°, 90°, 120°, 180°), ikkinchisida radian (π/6, π/4, ...) yozilgan; o‘quvchilar juftlarni to‘g‘ri ulashadi.