☰ Mundarija · Algebra

Burchakning radian o‘lchovi

Darslar 18 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
18

Burchakning radian o‘lchovi

Darslik: 93–96-betlar
MaqsadBurchakning radian o‘lchovini bilish; gradus va radian o‘rtasida o‘tish, yoy uzunligi va sektor yuzini hisoblash.
Yangi so‘zlar
radian · radianmarkaziy burchak · central angleyoy uzunligi · arc lengthdoiraviy sektor · circular sector
Tushuntirish

Uzunligi aylana radiusiga teng yoyga tiralgan markaziy burchak 1 radian (1 rad) deyiladi. Yarim aylananing uzunligi πR bo‘lgani uchun 180° = π rad, demak 1 rad = 180° : π ≈ 57,3°. O‘tish formulalari: α rad = (180 · α : π)°; α° = (π · α : 180) rad. Ko‘p uchraydigan burchaklar: 30° = π/6, 45° = π/4, 60° = π/3, 90° = π/2, 180° = π, 270° = 3π/2, 360° = 2π. Odatda burchak radianda berilsa, «rad» so‘zi yozilmaydi. R radiusli aylanada α radian burchak tortib turgan yoyning uzunligi l = αR; radiusi R, burchagi α bo‘lgan sektorning yuzi S = R²α : 2. Radiusi 1 bo‘lgan aylanada yoy uzunligi burchakning radian o‘lchoviga teng bo‘ladi.

Namunalar
60° = π · 60 : 180 = π/3 rad; 150° = 5π/6 rad. Teskarisi: 3π/4 rad = 180 · 3 : 4 = 135°.
R = 5 cm va α = 2 rad bo‘lsa, yoy l = 2 · 5 = 10 cm. R = 6 cm, α = 2 rad sektorning yuzi S = 6² · 2 : 2 = 36 cm².
Sinfda faoliyat

«Burchaklar domino»: kartochkalarning bir yarmida gradus (30°, 45°, 60°, 90°, 120°, 180°), ikkinchisida radian (π/6, π/4, ...) yozilgan; o‘quvchilar juftlarni to‘g‘ri ulashadi.

Mashq
1
90° ning radian o‘lchovini yozing.
2
5π/6 radianni graduslarda ifodalang.
3
Radiusi 4 cm bo‘lgan aylanada 3 rad markaziy burchak tortib turgan yoy uzunligini toping (cm).
4
Nima uchun l = αR formula o‘rinli?