ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

y = ax² + bx + c funksiya

Darslar 5 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
5

y = ax² + bx + c funksiya

Darslik: 14–17-betlar
Maqsady = ax² + bx + c parabola uchini va simmetriya o‘qini topish; to‘la kvadratni ajratish orqali grafikni siljitishlar bilan bog‘lash.
Yangi so‘zlar
to‘la kvadratni ajratish · completing the squareparallel ko‘chirish (siljitish) · translation (shift)parabola uchining koordinatalari · coordinates of the vertexparabolaning tenglamasi · equation of a parabola
Tushuntirish

Har qanday y = ax² + bx + c funksiyani to‘la kvadratni ajratib, y = a(x − x₀)² + y₀ ko‘rinishda yozish mumkin, bunda x₀ = −b : (2a), y₀ = y(x₀). Demak, uning grafigi y = ax² parabolani Ox bo‘yicha x₀ birlikka (x₀ > 0 bo‘lsa o‘ngga, x₀ < 0 bo‘lsa chapga) va Oy bo‘yicha y₀ birlikka (y₀ > 0 bo‘lsa yuqoriga, y₀ < 0 bo‘lsa pastga) siljitishdan hosil bo‘ladi. Parabolaning uchi (x₀; y₀) nuqta, simmetriya o‘qi esa Oy ga parallel x = x₀ to‘g‘ri chiziq. Tarmoqlar a > 0 da yuqoriga, a < 0 da pastga yo‘nalgan. y = ax² + bx + c tenglik parabolaning tenglamasi deyiladi.

ƒFormula
y = a(x − x₀)² + y₀, x₀ = −b : (2a), y₀ = y(x₀)
Uchi (x₀; y₀), simmetriya o‘qi x = x₀
−6−4−2246−6−4−2246
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Soddalashtirilgan modelda yuqoriga otilgan to‘pning balandligi h = −5t² + 10t metr. To‘liq kvadratga ajratsak h = −5(t − 1)² + 5 bo‘ladi: to‘p 1 soniyada eng baland nuqtaga, 5 m ga yetadi va keyin pasaya boshlaydi.

Kim ishlatadi

Sport tahlilchisi to‘pning eng baland nuqtasini topadi, o‘yin dasturchisi sakrash yo‘lini sozlaydi, fizika o‘qituvchisi tajriba natijasini tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Ichkarida ezilgan qog‘oz bo‘lagini sekin, bir oz yuqoriga tashlab, uning ko‘tarilib, to‘xtab, tushishini kuzating; yo‘lini daftarga parabola qilib chizing va eng baland nuqtani belgilang.

Namunalar
xy−6−5−4−3−2−1123456−4−22460y = x² + 4x + 1(−2; −3)
y = x² + 4x + 1: x₀ = −4 : 2 = −2, y₀ = 4 − 8 + 1 = −3. Uchi (−2; −3). To‘la kvadrat bilan: y = (x + 2)² − 3.
xy−2−11234−4−22468100y = 2(x − 1)² − 2(1; −2)(3; 6)
Uchi (1; −2) va (3; 6) nuqtadan o‘tuvchi parabola: y = a(x − 1)² − 2, 6 = a · 4 − 2, a = 2. Tenglama: y = 2(x − 1)² − 2 = 2x² − 4x. Tekshirish: 2 · 9 − 12 = 6.
Sinfda faoliyat

«Uchni toping»: o‘qituvchi y = ax² + bx + c formulalarini tarqatadi; jamoalar x₀ ni tezda hisoblaydi, so‘ng y₀ ni topadi va uchni koordinata tekisligida belgilaydi. Eng tez va to‘g‘ri jamoa g‘olib.

Mashq
1
y = 2(x − 3)² + 1 parabolaning uchini ayting.
2
y = x² − 6x + 5 parabola uchining koordinatalarini toping.
3
y = −x² + 8x − 3 parabolaning simmetriya o‘qi tenglamasini yozing.
4
Nima uchun x₀ = −b : (2a) nuqtada funksiya eng katta yoki eng kichik qiymat oladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliLoyihamiz nomi va logotipiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →