ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Geometrik progressiya

Darslar 32 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
32

Geometrik progressiya

Darslik: 162–166-betlar
MaqsadGeometrik progressiya ta’rifini, maxrajini va n-had formulasini bilish; masalalarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
geometrik progressiya · geometric progressionprogressiya maxraji · common ratioo‘rta geometrik · geometric meann-had formulasi · n-th term formula
Tushuntirish

Birinchi hadi b₁ ≠ 0 bo‘lib, ikkinchisidan boshlab har bir hadi oldingi hadning ayni bir q ≠ 0 soniga ko‘paytmasiga teng ketma-ketlik geometrik progressiya deyiladi: b_(n+1) = bn · q. q soni progressiyaning maxraji: q = b_(n+1) : bn. Masalan, 3, 6, 12, 24, ... da q = 2; 8, 4, 2, 1, ... da q = 1/2; 5, −10, 20, ... da q = −2. Ketma-ketlik geometrik progressiya ekanini isbotlash uchun b_(n+1) : bn nisbat n ga bog‘liq emasligini ko‘rsatamiz. n-had formulasi: bn = b₁ · q^(n−1). Barcha hadlari musbat progressiyada bn² = b_(n−1) · b_(n+1), ya’ni har bir had qo‘shni ikki hadning o‘rta geometrigiga teng: bn = √(b_(n−1) b_(n+1)); «geometrik» nomi shundan. Ikki had berilganda ularni bo‘lib, q ning darajasini topamiz.

nbₙ123456781624324048560bₙ = 3 · 2ⁿ⁻¹
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oddiy modelda laboratoriya kulturasidagi hujayralar har soatda ikki baravar ko‘payadi. 5 ta hujayradan boshlab 6 soatdan keyin 5 · 2⁶ = 320 ta bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Biolog bakteriyalar o‘sishini bashorat qiladi, bank maslahatchisi murakkab foizni hisoblaydi, tarmoq muhandisi xabar tarqalish tezligini baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozni yarmiga buklang, yana buklang va qancha buklay olsangiz, har safar qatlamlar sonini yozing; necha buklashdan keyin qiyinlashishini kuzating.

Namunalar
n123456
bₙ3612244896
3, 6, 12, ...: q = 2, b₆ = 3 · 2⁵ = 96. 1458 soni 2, 6, 18, ... progressiyaning hadimi? 2 · 3^(n−1) = 1458, 3^(n−1) = 729 = 3⁶, n = 7 — ha.
b₃ = 12, b₆ = 96: b₆ : b₃ = q³ = 8, q = 2; b₁ = b₃ : q² = 12 : 4 = 3. Formula: bn = 3 · 2^(n−1).
Sinfda faoliyat

«Ko‘paytiruvchi zanjir»: bir o‘quvchi b₁ va q ni aytadi, sinf navbat bilan b₂, b₃, b₄ ni hisoblaydi; so‘ng teskarisi: hadlar beriladi, q ni topish kerak.

Mashq
1
5, −10, 20, ... progressiyaning maxrajini toping.
2
b₁ = 4, q = 3 bo‘lsa, b₅ ni toping.
3
bn = 5 · 2ⁿ ketma-ketlik geometrik progressiyami?
4
Nima uchun musbat hadli progressiyada bn = √(b_(n−1) b_(n+1))?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi yangi mahsulotHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →