Geometrik progressiya
Birinchi hadi b₁ ≠ 0 bo‘lib, ikkinchisidan boshlab har bir hadi oldingi hadning ayni bir q ≠ 0 soniga ko‘paytmasiga teng ketma-ketlik geometrik progressiya deyiladi: b_(n+1) = bn · q. q soni progressiyaning maxraji: q = b_(n+1) : bn. Masalan, 3, 6, 12, 24, ... da q = 2; 8, 4, 2, 1, ... da q = 1/2; 5, −10, 20, ... da q = −2. Ketma-ketlik geometrik progressiya ekanini isbotlash uchun b_(n+1) : bn nisbat n ga bog‘liq emasligini ko‘rsatamiz. n-had formulasi: bn = b₁ · q^(n−1). Barcha hadlari musbat progressiyada bn² = b_(n−1) · b_(n+1), ya’ni har bir had qo‘shni ikki hadning o‘rta geometrigiga teng: bn = √(b_(n−1) b_(n+1)); «geometrik» nomi shundan. Ikki had berilganda ularni bo‘lib, q ning darajasini topamiz.
Oddiy modelda laboratoriya kulturasidagi hujayralar har soatda ikki baravar ko‘payadi. 5 ta hujayradan boshlab 6 soatdan keyin 5 · 2⁶ = 320 ta bo‘ladi.
Biolog bakteriyalar o‘sishini bashorat qiladi, bank maslahatchisi murakkab foizni hisoblaydi, tarmoq muhandisi xabar tarqalish tezligini baholaydi.
Qog‘ozni yarmiga buklang, yana buklang va qancha buklay olsangiz, har safar qatlamlar sonini yozing; necha buklashdan keyin qiyinlashishini kuzating.
| n | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| bₙ | 3 | 6 | 12 | 24 | 48 | 96 |
«Ko‘paytiruvchi zanjir»: bir o‘quvchi b₁ va q ni aytadi, sinf navbat bilan b₂, b₃, b₄ ni hisoblaydi; so‘ng teskarisi: hadlar beriladi, q ni topish kerak.