Sinus, kosinus va tangensning ishoralari
Koordinata tekisligi to‘rtta chorakka bo‘linadi; burilgan nuqta soat miliga qarama-qarshi yurib, avval I, so‘ng II, III, IV chorakdan o‘tadi. sin α — nuqtaning ordinatasi, shuning uchun I va II chorakda musbat, III va IV da manfiy. cos α — abssissa: I va IV da musbat, II va III da manfiy. tg α = sin α : cos α, shuning uchun sin va cos bir xil ishorali bo‘lsa (I va III chorak) musbat, har xil ishorali bo‘lsa (II va IV chorak) manfiy; ctg α ning ishorasi ham xuddi shunday. Katta yoki manfiy burchakni 2π (360°) ning butun karralisini qo‘shib yoki ayirib 0 dan 2π gacha oraliqqa keltiramiz. Haqiqiy son bo‘lgan burchakda π/2 ≈ 1,57, π ≈ 3,14, 3π/2 ≈ 4,71, 2π ≈ 6,28 bilan solishtiramiz.
| Chorak | sin α | cos α | tg α |
|---|---|---|---|
| I | + | + | + |
| II | + | − | − |
| III | − | − | + |
| IV | − | + | − |
O‘quvchi bayroq ustuni atrofidagi aylana yo‘lakdan yuradi: ustun — koordinata boshi, sharq — x, shimol — y. Sharqdan soat strelkasiga teskari 100° yurganda u ustundan shimol tomonda, biroz g‘arbroqda bo‘ladi: kosinus manfiy (g‘arb), sinus musbat (shimol), ya’ni II chorak.
Xarita tuzuvchi joylashuvni sharq va shimol ishoralari bilan beradi, kema navigatori yo‘nalishni burchak bilan ko‘rsatadi, geografiya o‘qituvchisi xaritadagi nuqta qaysi chorakda ekanini ishoralardan aniqlaydi.
Daftaringizga koordinata o‘qlarini chizing va 40°, 170°, 260°, 350° burchaklar qaysi chorakka tushishini, cos va sin ishoralarini yozib toping.
«Chorak va ishora»: yerga ikki o‘q chiziladi; o‘qituvchi burchak aytadi, o‘quvchi mos chorakka turadi va sin, cos, tg ishoralarini qo‘l ishorasi bilan (+ yoki −) ko‘rsatadi.