ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Ishoralar va asosiy munosabatlar

Darslar 21–22 · 2 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
21

Sinus, kosinus va tangensning ishoralari

Darslik: 109–111-betlar
MaqsadBurchakning joylashgan choragiga qarab sinus, kosinus va tangensning ishoralarini aniqlash.
Yangi so‘zlar
koordinata choragi · quadrantordinata · ordinateabssissa · abscissaburchakni soddalashtirish · reducing an angle
Tushuntirish

Koordinata tekisligi to‘rtta chorakka bo‘linadi; burilgan nuqta soat miliga qarama-qarshi yurib, avval I, so‘ng II, III, IV chorakdan o‘tadi. sin α — nuqtaning ordinatasi, shuning uchun I va II chorakda musbat, III va IV da manfiy. cos α — abssissa: I va IV da musbat, II va III da manfiy. tg α = sin α : cos α, shuning uchun sin va cos bir xil ishorali bo‘lsa (I va III chorak) musbat, har xil ishorali bo‘lsa (II va IV chorak) manfiy; ctg α ning ishorasi ham xuddi shunday. Katta yoki manfiy burchakni 2π (360°) ning butun karralisini qo‘shib yoki ayirib 0 dan 2π gacha oraliqqa keltiramiz. Haqiqiy son bo‘lgan burchakda π/2 ≈ 1,57, π ≈ 3,14, 3π/2 ≈ 4,71, 2π ≈ 6,28 bilan solishtiramiz.

Choraksin αcos αtg α
I+++
II+−−
III−−+
IV−+−
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi bayroq ustuni atrofidagi aylana yo‘lakdan yuradi: ustun — koordinata boshi, sharq — x, shimol — y. Sharqdan soat strelkasiga teskari 100° yurganda u ustundan shimol tomonda, biroz g‘arbroqda bo‘ladi: kosinus manfiy (g‘arb), sinus musbat (shimol), ya’ni II chorak.

Kim ishlatadi

Xarita tuzuvchi joylashuvni sharq va shimol ishoralari bilan beradi, kema navigatori yo‘nalishni burchak bilan ko‘rsatadi, geografiya o‘qituvchisi xaritadagi nuqta qaysi chorakda ekanini ishoralardan aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftaringizga koordinata o‘qlarini chizing va 40°, 170°, 260°, 350° burchaklar qaysi chorakka tushishini, cos va sin ishoralarini yozib toping.

Namunalar
5π/6 II chorakda (π/2 < 5π/6 < π): sin > 0, cos < 0, tg < 0. −π/3 IV chorakda: sin(−π/3) < 0, cos(−π/3) > 0.
800° = 2 · 360° + 80°, demak I chorak: sin, cos, tg musbat. 3 radian: π/2 ≈ 1,57 < 3 < π ≈ 3,14, II chorak, shuning uchun sin 3 > 0, cos 3 < 0.
Sinfda faoliyat

«Chorak va ishora»: yerga ikki o‘q chiziladi; o‘qituvchi burchak aytadi, o‘quvchi mos chorakka turadi va sin, cos, tg ishoralarini qo‘l ishorasi bilan (+ yoki −) ko‘rsatadi.

Mashq
1
cos(7π/6) ning ishorasini aniqlang.
2
tg 200° ning ishorasini aniqlang.
3
5π/3 burchak qaysi chorakda va sin, cos ishoralari qanday?
4
Nima uchun tg α I va III chorakda musbat?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi norozi mijozHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →