ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Intervallar usuli

Darslar 9 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
9

Intervallar usuli

Darslik: 32–36-betlar
MaqsadTengsizliklarni (ko‘paytuvchilarga ajraladigan va kasr ko‘rinishdagi) intervallar usuli bilan yechish.
Yangi so‘zlar
intervallar usuli · method of intervalsinterval · intervalishoralar almashinuvi · alternation of signskasr tengsizlik · fractional inequality
Tushuntirish

Intervallar usuli ko‘paytma yoki kasr ko‘rinishidagi tengsizliklarni yechishga yaraydi. Tartibi: 1) ifodani (x − a) ko‘rinishidagi ko‘paytuvchilarga ajratamiz; 2) ko‘paytuvchilarning nollarini son o‘qida belgilaymiz — ular o‘qni intervallarga bo‘ladi; 3) eng o‘ngdagi intervalda barcha (x − a) musbat, demak ifoda musbat (bosh koeffitsiyent musbat bo‘lsa); 4) o‘ngdan chapga o‘tganda har bir nol orqali ifoda ishorasini almashtiradi; 5) kerakli ishorali intervallarni yozamiz. Agar ko‘paytuvchi juft darajada qatnashsa, masalan (x − 3)², u nol orqali o‘tganda ishorani o‘zgartirmaydi, lekin x = 3 qat’iy bo‘lmagan tengsizlikda yechim bo‘lishi mumkin. Kasrda surat va maxraj nollari belgilanadi; maxrajning nollari hech qachon yechimga kirmaydi, chunki bu nuqtalarda kasr ma’noga ega emas.

(x − 1)(x + 2) : (x − 3) ning ishoralari
x < −2−2 < x < 11 < x < 3x > 3
−+−+
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Intervallar usulining o‘zi kundalik hayotda kam uchraydi; uning qiymati o‘rgatadigan odatida: sonlar o‘qida muhim nuqtalarni belgilash, har bir oraliqdan bitta sonni tekshirish va butun javobni ishoralar almashinuvidan o‘qish. Shu odat uzun masalani bir necha qisqa tekshiruvga aylantiradi.

Kim ishlatadi

Muhandis formula musbat bo‘ladigan oraliqlarni topadi, iqtisodchi foyda noldan yuqori bo‘ladigan holatlarni aniqlaydi, texnik mashinani har bir rejim oralig‘idan bitta sozlamada sinab ko‘radi.

Bugun sinab ko‘ring

Sonlar o‘qida 1, 4 va 7 ni belgilang va (x − 1)(x − 4)(x − 7) ning ishorasini har oraliqdan bitta son (masalan, 0, 2, 5, 9) olib toping: ishoralar almashinib kelishini ko‘rasiz.

Namunalar
−3−2−10123456
(x − 3)²(x + 1) > 0: (x − 3)² ≥ 0 va x = 3 da nolga teng, shuning uchun x ≠ 3 va x + 1 > 0, ya’ni x > −1. Javob: −1 < x < 3 yoki x > 3.
−4−3−2−1012345
(x − 1)(x + 2) : (x − 3) ≤ 0: nollar −2, 1, 3. x > 3 da +; 1 < x < 3 da −; −2 < x < 1 da +; x < −2 da −. Suratning nollari kiradi, maxrajniki kirmaydi. Javob: x ≤ −2 yoki 1 ≤ x < 3.
Sinfda faoliyat

«Belgilar zanjiri»: doskada son o‘qi chiziladi; o‘quvchilar navbat bilan bitta nolni belgilab, shu nuqtadan o‘tganda ishora o‘zgaradimi-yo‘qmi, aytadi (juft daraja!).

Mashq
1
(x + 2)(x − 1)(x − 4) < 0 tengsizlikni yeching.
2
x(x − 3)(x + 5) ≥ 0 tengsizlikni yeching.
3
(x − 4) : (x + 1) > 0 tengsizlikni yeching.
4
(x − 2)² ko‘paytuvchi x = 2 dan o‘tganda nima uchun ishorani o‘zgartirmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmarka oldidanHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →