Intervallar usuli
Intervallar usuli ko‘paytma yoki kasr ko‘rinishidagi tengsizliklarni yechishga yaraydi. Tartibi: 1) ifodani (x − a) ko‘rinishidagi ko‘paytuvchilarga ajratamiz; 2) ko‘paytuvchilarning nollarini son o‘qida belgilaymiz — ular o‘qni intervallarga bo‘ladi; 3) eng o‘ngdagi intervalda barcha (x − a) musbat, demak ifoda musbat (bosh koeffitsiyent musbat bo‘lsa); 4) o‘ngdan chapga o‘tganda har bir nol orqali ifoda ishorasini almashtiradi; 5) kerakli ishorali intervallarni yozamiz. Agar ko‘paytuvchi juft darajada qatnashsa, masalan (x − 3)², u nol orqali o‘tganda ishorani o‘zgartirmaydi, lekin x = 3 qat’iy bo‘lmagan tengsizlikda yechim bo‘lishi mumkin. Kasrda surat va maxraj nollari belgilanadi; maxrajning nollari hech qachon yechimga kirmaydi, chunki bu nuqtalarda kasr ma’noga ega emas.
| x < −2 | −2 < x < 1 | 1 < x < 3 | x > 3 |
|---|---|---|---|
| − | + | − | + |
Intervallar usulining o‘zi kundalik hayotda kam uchraydi; uning qiymati o‘rgatadigan odatida: sonlar o‘qida muhim nuqtalarni belgilash, har bir oraliqdan bitta sonni tekshirish va butun javobni ishoralar almashinuvidan o‘qish. Shu odat uzun masalani bir necha qisqa tekshiruvga aylantiradi.
Muhandis formula musbat bo‘ladigan oraliqlarni topadi, iqtisodchi foyda noldan yuqori bo‘ladigan holatlarni aniqlaydi, texnik mashinani har bir rejim oralig‘idan bitta sozlamada sinab ko‘radi.
Sonlar o‘qida 1, 4 va 7 ni belgilang va (x − 1)(x − 4)(x − 7) ning ishorasini har oraliqdan bitta son (masalan, 0, 2, 5, 9) olib toping: ishoralar almashinib kelishini ko‘rasiz.
«Belgilar zanjiri»: doskada son o‘qi chiziladi; o‘quvchilar navbat bilan bitta nolni belgilab, shu nuqtadan o‘tganda ishora o‘zgaradimi-yo‘qmi, aytadi (juft daraja!).