ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Geometrik progressiya yig‘indisi

Darslar 33 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
33

Geometrik progressiya dastlabki n ta hadining yig‘indisi

Darslik: 167–170-betlar
MaqsadGeometrik progressiya dastlabki n ta hadi yig‘indisi formulasini keltirib chiqarish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
hadlar yig‘indisi · sum of termsmaxraj q ≠ 1 · ratio q ≠ 1Sn formulasi · Sn formulaq = 1 holi · the case q = 1
Tushuntirish

Geometrik progressiyaning dastlabki n ta hadi yig‘indisini Sn bilan belgilaymiz: Sn = b₁ + b₁q + b₁q² + ... + b₁q^(n−1). Bu tenglikning ikki tomonini q ga ko‘paytirsak, qS_n = b₁q + b₁q² + ... + b₁q^n hosil bo‘ladi. Ikkinchisidan birinchisini ayirsak, deyarli barcha hadlar qisqaradi va qS_n − Sn = b₁q^n − b₁ qoladi. Bundan q ≠ 1 bo‘lganda Sn = b₁(1 − q^n) : (1 − q) = b₁(q^n − 1) : (q − 1) formulasi chiqadi. Agar q = 1 bo‘lsa, barcha hadlar b₁ ga teng, shuning uchun Sn = b₁ · n. Yig‘indini bn ma’lum bo‘lganda Sn = (bn · q − b₁) : (q − 1) ko‘rinishda ham yozish mumkin.

ƒFormula
Sₙ = b₁(qⁿ − 1) : (q − 1), q ≠ 1; Sₙ = n · b₁, q = 1
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

32 ishtirokchili nokaut turnirida birinchi bosqichda 16 ta, keyin 8, 4, 2 va 1 ta o‘yin bo‘ladi. Jami 16 + 8 + 4 + 2 + 1 = 31 o‘yin: geometrik progressiya yig‘indisi 16 · (1 − (1/2)⁵) : (1 − 1/2) = 31.

Kim ishlatadi

Sport tashkilotchisi turnir jadvalini tuzadi, bankir qarzni bo‘lib to‘lash yig‘indisini hisoblaydi, jamoat tashkilotchisi xabar bir necha bosqichda qancha odamga yetishini sanaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Xayolan yangilikni 2 kishiga aytdingiz, ularning har biri yana 2 kishiga aytdi va hokazo, 5 bosqich davomida: har bosqichda xabar topganlar sonini yozing, qo‘shing va formula bilan tekshiring.

Namunalar
050100150200261854162b₁b₂b₃b₄b₅bₙ
2 + 6 + 18 + 54 + 162: b₁ = 2, q = 3, n = 5. S₅ = 2 · (3⁵ − 1) : (3 − 1) = 2 · 242 : 2 = 242.
1 + 2 + 4 + ... yig‘indisi 255 bo‘lsin. b₁ = 1, q = 2: (2^n − 1) : (2 − 1) = 255, 2^n = 256 = 2⁸, n = 8.
Sinfda faoliyat

«Guruh yig‘indisi»: sinf uch guruhga bo‘linadi, har biri o‘z b₁, q, n bilan Sn ni hisoblaydi; so‘ng natijalar jadvalda tekshiriladi.

Mashq
1
b₁ = 4, q = 2, n = 6 bo‘lsa, S₆ ni toping.
2
q = 1 bo‘lganda Sn nimaga teng?
3
1 + 3 + 9 + 27 + 81 yig‘indisini toping.
4
Nima uchun q = 1 bo‘lganda Sn = b₁(q^n − 1) : (q − 1) formulasini qo‘llab bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmarka stendiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →