Funksiyaning aniqlanish sohasi
Funksiya berilgan deyiladi, agar sonlarning biror to‘plamidan olingan har bir x ga bitta y son mos qo‘yilsa; x — erkli o‘zgaruvchi (argument), y — funksiya. Argument qabul qila oladigan barcha qiymatlar to‘plami funksiyaning aniqlanish sohasi deyiladi. Funksiya formula bilan berilganda aniqlanish sohasi — formula ma’noga ega bo‘ladigan barcha x lar. Shuning uchun maxrajdagi ifoda nolga teng bo‘lmasligi, juft darajali (masalan, kvadrat) ildiz ostidagi ifoda esa manfiy bo‘lmasligi kerak. Ko‘phadlar (masalan, kvadrat funksiya) barcha haqiqiy sonlarda aniqlangan. y = |x| funksiya ham barcha x da aniqlangan: x ≥ 0 da y = x, x < 0 da y = −x; grafigi Oy o‘qiga nisbatan simmetrik, I va II koordinata burchaklarining bissektrisalaridan iborat. y = |x − 3| − 2 grafigi y = |x| ni 3 birlik o‘ngga va 2 birlik pastga siljitishdan hosil bo‘ladi.
| Ifoda | Shart |
|---|---|
| kasr maxraji | ≠ 0 |
| kvadrat ildiz ostida | ≥ 0 |
Dostlar 60 birlikli hisobni teng bo‘lishadi: har biri 60 : n to‘laydi. To‘rt kishi bo‘lsa 15 birlik, besh kishi bo‘lsa 12 birlik. n = 0 bo‘lsa formula ma’nosiz, shuning uchun n faqat 1, 2, 3, ... qiymat oladi: bu funksiyaning aniqlanish sohasi.
Hisobchi bir kishiga to‘g‘ri keladigan xarajatni topadi, dasturchi nolga bo‘lishdan saqlanish uchun tekshiruv qo‘shadi, jadval bilan ishlovchi esa bo‘sh katakka bo‘lganda xato xabarini ko‘radi.
O‘zingiz ikkita kundalik formula o‘ylab toping (masalan, bir kishiga to‘g‘ri keladigan ulush yoki masofani tezlikka bo‘lish) va har birida o‘zgaruvchi qaysi qiymatlarni qabul qila olmasligini yozing.
«Ma’noga ega emas!»: o‘qituvchi formulalarni aytadi, o‘quvchilar x ning qaysi qiymatini kiritib bo‘lmasligini topadi (nolga bo‘lish, manfiy sondan ildiz). Birinchi to‘g‘ri topgan o‘quvchi keyingi formulani o‘ylab topadi.