ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Kvadrat funksiya va y = x² funksiya

Darslar 2–3 · 2 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
2

Kvadrat funksiyaning ta’rifi

Darslik: 5–6-betlar
MaqsadKvadrat funksiya ta’rifini bilish, uning qiymatini va nollarini topish.
Yangi so‘zlar
kvadrat funksiya · quadratic functionkoeffitsiyent · coefficientfunksiyaning nollari · zeros of a functiono‘zgaruvchi · variable
Tushuntirish

y = ax² + bx + c ko‘rinishdagi funksiya kvadrat funksiya deyiladi, bunda a, b, c — berilgan haqiqiy sonlar, a ≠ 0, x esa haqiqiy o‘zgaruvchi. Agar a = 0 bo‘lsa, funksiya y = bx + c chiziqli funksiyaga aylanadi, shuning uchun a ≠ 0 sharti muhim. b va c nolga teng bo‘lishi mumkin: y = x² va y = −3x² ham kvadrat funksiyalardir. Funksiyaning qiymatini topish uchun x o‘rniga son qo‘yiladi. Funksiya nolga teng bo‘ladigan x qiymatlari funksiyaning nollari deyiladi; ularni topish uchun ax² + bx + c = 0 tenglama yechiladi. Kvadrat funksiya fizikada (otilgan jismning balandligi) va geometriyada (kvadratning yuzi) uchraydi.

≡Kvadrat funksiya
y = ax² + bx + c, a ≠ 0
b va c nolga teng bo‘lishi mumkin: y = x², y = −3x²
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab bog‘idagi to‘g‘ri to‘rtburchak gul tuvagining tomonlari x m va (x + 2) m, shuning uchun yuzi y = x² + 2x. x = 3 bo‘lsa yuz 15 m², x = 5 bo‘lsa 35 m²: yuz tomonga proporsional o‘smaydi.

Kim ishlatadi

Bog‘bon yer yuzini hisoblab urug‘ miqdorini tanlaydi, duradgor taxta o‘lchamidan yuzni topadi, o‘yin dasturchisi o‘yin maydoni kattaligini formula bilan beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftaringizga tomonlari x va x + 5 bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchak yuzining formulasini yozing va x = 4 hamda x = 10 uchun yuzini hisoblang.

Namunalar
x−125
y = x² − 3x − 40−66
y = x² − 3x − 4 uchun: y(−1) = 1 + 3 − 4 = 0, y(2) = 4 − 6 − 4 = −6, y(5) = 25 − 15 − 4 = 6. Demak, x = −1 funksiyaning nolidir.
xy−5−4−3−2−1123456−4−224680y = x² + 2x − 3y = 5(−4; 5)(2; 5)
y = x² + 2x − 3 funksiya x ning qanday qiymatlarida 5 ga teng? x² + 2x − 3 = 5, ya’ni x² + 2x − 8 = 0, bundan x₁ = 2, x₂ = −4. Tekshirish: 4 + 4 − 3 = 5 va 16 − 8 − 3 = 5.
Sinfda faoliyat

«Kvadrat funksiyami?»: o‘qituvchi doskada y = ... ko‘rinishidagi formulalarni yozadi, o‘quvchilar «ha» yoki «yo‘q» kartochkasini ko‘taradi va a, b, c ni ayta oladimi, tekshiriladi.

Mashq
1
y = 5x² − 1, y = 7x + 2, y = −x², y = 3x³ + x funksiyalardan qaysilari kvadrat funksiya?
2
y = x² − 6x + 5 funksiyaning nollarini toping.
3
y = x² − 7x + 9 funksiyaning x = 6 dagi qiymatini toping.
4
Nima uchun kvadrat funksiyada a ≠ 0 bo‘lishi shart?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi namuna xavfsizmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →