Kvadrat funksiyaning ta’rifi
y = ax² + bx + c ko‘rinishdagi funksiya kvadrat funksiya deyiladi, bunda a, b, c — berilgan haqiqiy sonlar, a ≠ 0, x esa haqiqiy o‘zgaruvchi. Agar a = 0 bo‘lsa, funksiya y = bx + c chiziqli funksiyaga aylanadi, shuning uchun a ≠ 0 sharti muhim. b va c nolga teng bo‘lishi mumkin: y = x² va y = −3x² ham kvadrat funksiyalardir. Funksiyaning qiymatini topish uchun x o‘rniga son qo‘yiladi. Funksiya nolga teng bo‘ladigan x qiymatlari funksiyaning nollari deyiladi; ularni topish uchun ax² + bx + c = 0 tenglama yechiladi. Kvadrat funksiya fizikada (otilgan jismning balandligi) va geometriyada (kvadratning yuzi) uchraydi.
Maktab bog‘idagi to‘g‘ri to‘rtburchak gul tuvagining tomonlari x m va (x + 2) m, shuning uchun yuzi y = x² + 2x. x = 3 bo‘lsa yuz 15 m², x = 5 bo‘lsa 35 m²: yuz tomonga proporsional o‘smaydi.
Bog‘bon yer yuzini hisoblab urug‘ miqdorini tanlaydi, duradgor taxta o‘lchamidan yuzni topadi, o‘yin dasturchisi o‘yin maydoni kattaligini formula bilan beradi.
Daftaringizga tomonlari x va x + 5 bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchak yuzining formulasini yozing va x = 4 hamda x = 10 uchun yuzini hisoblang.
| x | −1 | 2 | 5 |
|---|---|---|---|
| y = x² − 3x − 4 | 0 | −6 | 6 |
«Kvadrat funksiyami?»: o‘qituvchi doskada y = ... ko‘rinishidagi formulalarni yozadi, o‘quvchilar «ha» yoki «yo‘q» kartochkasini ko‘taradi va a, b, c ni ayta oladimi, tekshiriladi.