ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

y = ax² funksiya

Darslar 4 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
4

y = ax² funksiya

Darslik: 10–13-betlar
Maqsady = ax² funksiyaning grafigini y = x² grafigidan hosil qilish va uning xossalarini bilish.
Yangi so‘zlar
parabola tarmoqlari · branches of a parabolacho‘zish · stretchingsiqish · compressioneng katta (eng kichik) qiymat · greatest (smallest) value
Tushuntirish

y = ax² (a ≠ 0) funksiyaning grafigi ham parabola bo‘lib, uchi koordinatalar boshida. Bu grafikni y = x² grafigidan hosil qilish mumkin: har bir nuqtaning ordinatasi a marta o‘zgaradi. Agar a > 1 bo‘lsa grafik Oy o‘qi bo‘ylab cho‘ziladi (parabola torayadi), agar 0 < a < 1 bo‘lsa siqiladi (parabola kengayadi). a < 0 bo‘lsa grafik y = |a|x² grafigiga Ox o‘qiga nisbatan simmetrik bo‘ladi. a > 0 da parabola tarmoqlari yuqoriga, a < 0 da pastga yo‘nalgan. Xossalari: grafik Oy o‘qiga nisbatan simmetrik; a > 0 da funksiya x > 0 da o‘sadi, x < 0 da kamayadi va x = 0 da eng kichik qiymati 0 ga erishadi; a < 0 da esa x > 0 da kamayadi, x < 0 da o‘sadi va x = 0 da eng katta qiymati 0 bo‘ladi.

xy−4−3−2−11234−6−4−2246810120y = x²y = 2x²y = x²/2y = −x²
−6−4−2246−6−4−2246
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yumaloq dasturxonning yuzi taxminan 3,14 · r² (m²). Radiusi 1 m bo‘lsa yuzi taxminan 3,14 m², radiusi 2 m bo‘lsa taxminan 12,56 m²: radius ikki marta ortsa, kerakli mato to‘rt marta ko‘p bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Tikuvchi mato miqdorini hisoblaydi, nonvoy yumaloq nonlar uchun xamir miqdorini rejalashtiradi, plitka yotqizuvchi doira shaklidagi maydon yuzini topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli daftarda radiusi 2 katak va 4 katak bo‘lgan ikkita doirani qo‘lda chizing, ichidagi kataklarni taxminan sanang va ikkinchisida taxminan 4 marta ko‘p ekanini tekshiring.

Namunalar
xy−4−3−2−11234−8−448120y = 3x²y = −2x²
y = 3x² grafigi: x = 1 da y = 3, x = −2 da y = 12 — nuqtalar y = x² dagidan 3 marta balandroq. y = −2x² uchun x = 1 da y = −2, x = −3 da y = −18: parabola pastga qaragan.
xy−112−1123450y = 2x²y = 3x − 1(1; 2)(1/2; 1/2)
y = 2x² va y = 3x − 1 ning kesishishi: 2x² = 3x − 1, 2x² − 3x + 1 = 0, D = 9 − 8 = 1, x = (3 ± 1) : 4, ya’ni x₁ = 1, x₂ = 1/2. Nuqtalar: (1; 2) va (1/2; 1/2).
Sinfda faoliyat

«Parabola davrasi»: o‘quvchilar bitta koordinata tekisligida y = x², y = 2x², y = x²/2, y = −x² grafiklarini bo‘yoqli qalamlar bilan chizadi va qaysi parabola eng tor ekanini aniqlaydi.

Mashq
1
y = −x²/2 parabolaning tarmoqlari qaysi tomonga yo‘nalgan?
2
y = 3x² funksiyaning x = −2 dagi qiymatini toping.
3
A(2; −8) nuqta y = −2x² parabolada yotadimi?
4
Nima uchun a < 0 bo‘lganda y = ax² ning eng katta qiymati 0 ga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNarxni qanday belgilaymiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →