Ikkinchi darajali tenglama qatnashgan eng sodda sistemalarni yechish
Ikki noma’lumli sistemaning yechimi — ikkala tenglamani bir vaqtda to‘g‘ri tenglikka aylantiradigan (x; y) sonlar juftligi. Agar tenglamalardan biri birinchi darajali bo‘lsa, undan bitta noma’lumni ikkinchisi orqali ifodalab, ikkinchi tenglamaga qo‘yamiz: bu bir noma’lumli kvadrat tenglamaga olib keladi. Agar sistema x + y = s, xy = p ko‘rinishida bo‘lsa, Viyet teoremasiga teskari teoremaga ko‘ra x va y sonlar z² − sz + p = 0 tenglamaning ildizlari bo‘ladi. x² − y² = a, x − y = b bo‘lsa, x² − y² = (x − y)(x + y) dan x + y = a : b ni topib, chiziqli sistemani yechamiz. Natijada ko‘pincha ikkita yechim chiqadi; har birini tenglamalarga qo‘yib tekshirish foydali. Bunday sistemalar tomonlari va yuzi ma’lum shakllar haqidagi masalalarda uchraydi.
| Sistema | Usul |
|---|---|
| x + y = s, xy = p | x, y — z² − sz + p = 0 ning ildizlari |
| bittasi 1-darajali | o‘rniga qo‘yish |
| x² − y² = c | ko‘paytuvchilarga ajratish |
Tomoni a sm kvadrat shaklidagi surat tomoni b sm bo‘lgan kvadrat kartonga yopishtirilgan. Ramka yuzi b² − a² = 32 sm², ramka har tomondan 1 sm keng (b − a = 2). Demak, b + a = 16, a = 7 sm, b = 9 sm.
Ramka ustasi kartonni kesish o‘lchamini topadi, dizayner chetlarning kengligini belgilaydi, plitka yotqizuvchi kvadrat pol atrofidagi hoshiya o‘lchamini hisoblaydi.
Katakli daftarda 6 × 6 kvadrat chizing va atrofiga 1 katak keng ramka chizing; ramkadagi kataklarni ikki yo‘l bilan sanang: 8² − 6² va «to‘rt tomon plyus to‘rt burchak».
«Yechimlar juftligi»: juftliklarda bir o‘quvchi x + y va xy ni belgilab sistema tuzadi (masalan, ikki son o‘ylab), ikkinchisi uni Viyet usuli bilan yechib, o‘ylangan sonlarni topadi.