Tasodifiy hodisaning nisbiy chastotasi
Klassik ta’rif teng imkoniyatli natijalarni sanashni talab qiladi, lekin amalda ular har doim ham ma’lum emas. Shuning uchun tajribalar o‘tkaziladi: A hodisa N ta tajribadan M tasida ro‘y bersa, M soni A ning chastotasi, W(A) = M : N esa nisbiy chastotasi deyiladi. Tajribalar soni oshgan sari nisbiy chastota barqarorlashib, biror son atrofida tebranadi; bu son hodisaning statistik ehtimolligi deb qabul qilinadi. Masalan, Byuffon va Pirson tanga tashlab ko‘rganda gerb tushishining nisbiy chastotasi 0,5 ga juda yaqin chiqqan. Bu faktni Yakob Bernulli katta sonlar qonuni sifatida asoslagan: tajribalar soni katta bo‘lsa, W(A) ≈ P(A). Tajribalar kam bo‘lganda esa nisbiy chastota ehtimollikdan sezilarli farq qilishi mumkin.
Aprel oyining 30 kunidan 6 tasida yomg‘ir yog‘ganini yozib borgan o‘quvchi uchun yomg‘irli kunning nisbiy chastotasi W = 6 : 30 = 0,2. U «taxminan besh kundan birida yog‘gan» deydi, lekin kelasi oy haqida kafolat bermaydi.
Meteorolog ko‘p yillik kuzatuvlardan nisbiy chastotalarni hisoblaydi, sifat nazoratchisi nuqsonli mahsulotlar ulushini aniqlaydi, jamoat salomatligi tadqiqotchisi tarqalish ulushini baholaydi.
Kitobingizdagi sahifadan dastlabki 40 ta harfni sanang, ichida «a» harfi necha marta uchrashini yozib, W = m : 40 ni toping.
«Tanga seriyalari»: har bir juftlik tangani 20 marta tashlab, gerb tushishlar sonini yozadi; so‘ng butun sinf natijalari qo‘shilib, W hisoblanadi va 0,5 bilan solishtiriladi.