ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Ikkinchi darajali tengsizliklar sistemalari

Darslar 16 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
16

Ikkinchi darajali bir noma’lumli tengsizliklar sistemalari

Darslik: 77–79-betlar
MaqsadKvadrat tengsizlik qatnashgan tengsizliklar sistemalarini, modulli tengsizliklarni va funksiyaning aniqlanish sohasini topish masalalarini yechish.
Yangi so‘zlar
tengsizliklar sistemasi · system of inequalitiesyechimlar kesishmasi · intersection of solution setsmodulli tengsizlik · inequality with absolute valuetengkuchli tengsizliklar · equivalent inequalities
Tushuntirish

Tengsizliklar sistemasining yechimi — sistemadagi barcha tengsizliklarni bir vaqtda qanoatlantiradigan x qiymatlari. Shuning uchun har bir tengsizlikni alohida yechamiz (kvadrat tengsizlikni grafik yoki intervallar usuli bilan), yechimlarni bitta son o‘qida belgilaymiz va ularning umumiy qismini olamiz. Modulli tengsizliklar sistemaga keltiriladi: a > 0 da |f(x)| < a tengsizlik −a < f(x) < a ga, ya’ni ikki tengsizlikdan iborat sistemaga tengkuchli; |f(x)| > a esa f(x) < −a yoki f(x) > a ga tengkuchli. Funksiyaning aniqlanish sohasini topishda ham sistema hosil bo‘ladi: har bir kvadrat ildiz ostidagi ifoda nomanfiy bo‘lishi kerak, maxraj nolga teng bo‘lmasligi kerak. Javobni son o‘qidagi umumiy qism bo‘yicha yozing; agar umumiy qism bo‘lmasa, sistema yechimga ega emas.

ƒFormula
|f(x)| < a ⇔ −a < f(x) < a
a > 0 bo‘lganda
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Pochta qutilarining og‘irligi 5 kg dan 2 kg dan kamga farq qilishi (|m − 5| < 2) va 6 kg dan yengil bo‘lishi (m < 6) kerak. Birinchi shart 3 < m < 7, ikkinchisi m < 6; ikkalasi birga 3 < m < 6.

Kim ishlatadi

Ombor xodimi yukni qabul qilishda ikki shartni birdan tekshiradi, sifat nazoratchisi ruxsat etilgan oraliqni belgilaydi, maktab kotibi o‘quvchi yoshi ruxsat etilgan oraliqqa to‘g‘ri kelishini tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz ikki shart o‘ylab toping (masalan, yoshi 12 dan katta va 15 dan kichik) va ikkalasini ham qanoatlantiradigan sonlarni sonlar o‘qida bo‘yab ko‘rsating.

Namunalar
−4−3−2−10123456
x² − 4x + 3 > 0 va 2x + 4 ≥ 0. Birinchisi: x < 1 yoki x > 3. Ikkinchisi: x ≥ −2. Umumiy qism: −2 ≤ x < 1 yoki x > 3.
−4−3−2−101234
|x² − 5| < 4 ⇔ −4 < x² − 5 < 4. Bu sistema: x² − 1 > 0 (x < −1 yoki x > 1) va x² − 9 < 0 (−3 < x < 3). Javob: −3 < x < −1 yoki 1 < x < 3.
Sinfda faoliyat

«Umumiy qismni toping»: ikki o‘quvchi har xil rangdagi qalam bilan ikkita tengsizlik yechimini bitta son o‘qida belgilaydi; qalamlar ikkalasi ham bo‘yagan joy sistemaning yechimi bo‘ladi.

Mashq
1
x² − 9 ≤ 0 va x − 1 > 0 sistemani yeching.
2
y = √(x² − 5x + 6) + √(4 − x) funksiyaning aniqlanish sohasini toping.
3
|x² − 1| < 3 tengsizlikni yeching.
4
Nima uchun |f| < a tengsizlik −a < f < a ga tengkuchli (a > 0)?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTaxta xaridi: ulgurji yoki kichikHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →