☰ Mundarija · Algebra

Ikkinchi darajali tengsizliklar sistemalari

Darslar 16 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
16

Ikkinchi darajali bir noma’lumli tengsizliklar sistemalari

Darslik: 77–79-betlar
MaqsadKvadrat tengsizlik qatnashgan tengsizliklar sistemalarini, modulli tengsizliklarni va funksiyaning aniqlanish sohasini topish masalalarini yechish.
Yangi so‘zlar
tengsizliklar sistemasi · system of inequalitiesyechimlar kesishmasi · intersection of solution setsmodulli tengsizlik · inequality with absolute valuetengkuchli tengsizliklar · equivalent inequalities
Tushuntirish

Tengsizliklar sistemasining yechimi — sistemadagi barcha tengsizliklarni bir vaqtda qanoatlantiradigan x qiymatlari. Shuning uchun har bir tengsizlikni alohida yechamiz (kvadrat tengsizlikni grafik yoki intervallar usuli bilan), yechimlarni bitta son o‘qida belgilaymiz va ularning umumiy qismini olamiz. Modulli tengsizliklar sistemaga keltiriladi: a > 0 da |f(x)| < a tengsizlik −a < f(x) < a ga, ya’ni ikki tengsizlikdan iborat sistemaga tengkuchli; |f(x)| > a esa f(x) < −a yoki f(x) > a ga tengkuchli. Funksiyaning aniqlanish sohasini topishda ham sistema hosil bo‘ladi: har bir kvadrat ildiz ostidagi ifoda nomanfiy bo‘lishi kerak, maxraj nolga teng bo‘lmasligi kerak. Javobni son o‘qidagi umumiy qism bo‘yicha yozing; agar umumiy qism bo‘lmasa, sistema yechimga ega emas.

Namunalar
x² − 4x + 3 > 0 va 2x + 4 ≥ 0. Birinchisi: x < 1 yoki x > 3. Ikkinchisi: x ≥ −2. Umumiy qism: −2 ≤ x < 1 yoki x > 3.
|x² − 5| < 4 ⇔ −4 < x² − 5 < 4. Bu sistema: x² − 1 > 0 (x < −1 yoki x > 1) va x² − 9 < 0 (−3 < x < 3). Javob: −3 < x < −1 yoki 1 < x < 3.
Sinfda faoliyat

«Umumiy qismni toping»: ikki o‘quvchi har xil rangdagi qalam bilan ikkita tengsizlik yechimini bitta son o‘qida belgilaydi; qalamlar ikkalasi ham bo‘yagan joy sistemaning yechimi bo‘ladi.

Mashq
1
x² − 9 ≤ 0 va x − 1 > 0 sistemani yeching.
2
y = √(x² − 5x + 6) + √(4 − x) funksiyaning aniqlanish sohasini toping.
3
|x² − 1| < 3 tengsizlikni yeching.
4
Nima uchun |f| < a tengsizlik −a < f < a ga tengkuchli (a > 0)?