ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Sonli ketma-ketliklar va arifmetik progressiya

Darslar 29–30 · 2 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
29

Sonli ketma-ketliklar

Darslik: 150–152-betlar
MaqsadSonli ketma-ketlik, uning hadi va nomeri tushunchalarini bilish; n-had formulasi va rekurrent usul bilan berilgan ketma-ketliklar hadlarini hisoblash.
Yangi so‘zlar
sonli ketma-ketlik · number sequenceketma-ketlikning hadi · term of a sequencen-had formulasi · formula for the n-th termrekurrent usul · recurrent (recursive) method
Tushuntirish

Har bir natural n songa bitta an son mos qo‘yilsa, a₁, a₂, a₃, ..., an, ... sonli ketma-ketlik hosil bo‘ladi: a₁ — birinchi had, an — n-had, n esa uning nomeri. Ketma-ketlik ko‘pincha n-hadining formulasi bilan beriladi, masalan an = n² − 3n. Unda a₁₀ ni topish uchun n o‘rniga 10 qo‘yamiz. Biror son ketma-ketlikning hadi bo‘ladimi, deb so‘ralsa, an shu songa teng deb tenglama tuziladi; n natural son chiqsagina u had bo‘ladi. Ketma-ketlikni rekurrent usulda ham berish mumkin: birinchi had(lar) va har bir hadni oldingi had(lar) orqali topish qoidasi beriladi, masalan a₁ = 2, a_(n+1) = 3an − 1. Bu holda hadlar ketma-ket hisoblanadi.

naₙ1234567−4481216200
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi kvadrat plitkalardan naqsh teradi: n-naqshda n · n ta plitka, ya’ni an = n². 12-naqsh uchun 144 ta plitka kerak bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Sport murabbiyi n-kundagi mashq hajmini formula bilan hisoblaydi, plitka yotqizuvchi naqshdagi detallar sonini oldindan topadi, bosmaxona rejalovchisi sahifalar ketma-ketligini tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli daftarda 1 × 1, 2 × 2, 3 × 3, 4 × 4 kvadratlar chizing, kataklarni sanab ketma-ketlikni yozing, 7-hadini taxmin qiling va chizib tekshiring.

Namunalar
n12310
aₙ = n² − 3n−2−2070
an = n² − 3n: a₁ = −2, a₂ = −2, a₃ = 0, a₁₀ = 100 − 30 = 70. 28 hadmi? n² − 3n = 28, n² − 3n − 28 = 0, n = 7 (n = −4 yaramaydi): ha, a₇ = 28.
a₁ = 2, a_(n+1) = 3an − 1: a₂ = 3 · 2 − 1 = 5, a₃ = 3 · 5 − 1 = 14, a₄ = 3 · 14 − 1 = 41.
Sinfda faoliyat

«Hadlar zanjiri»: o‘quvchilar saf bo‘lib turadi; birinchisi a₁ ni aytadi, keyingisi rekurrent qoidani qo‘llab a₂ ni aytadi va hokazo. Xato qilgan o‘quvchi zanjirni qayta boshlaydi.

Mashq
1
an = 3n − 2 ketma-ketlikning dastlabki uchta hadini yozing.
2
an = 3n − 2 ketma-ketlikning 100-hadini toping.
3
46 soni an = 3n − 2 ketma-ketlikning hadi bo‘ladimi? Qaysi nomerli?
4
Nima uchun «son hadmi?» savolida n natural son bo‘lishi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMa’lumotga ko‘ra qayta to‘ldirishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →