Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiya
Maxrajining moduli birdan kichik, ya’ni |q| < 1 bo‘lgan geometrik progressiya cheksiz kamayuvchi deyiladi; uning hadlari n ortishi bilan nolga yaqinlashadi. Agar n cheksiz o‘ssa, q^n nolga intiladi, buni lim q^n = 0 (n → ∞) deb yozamiz. Shuning uchun Sn = b₁ : (1 − q) − b₁q^n : (1 − q) yig‘indida ikkinchi qo‘shiluvchi nolga intiladi, birinchisi esa n ga bog‘liq emas. Cheksiz kamayuvchi progressiya yig‘indisi deb Sn ning n → ∞ dagi limitiga aytiladi va S = b₁ : (1 − q) formula bilan topiladi. Bu formula faqat |q| < 1 bo‘lganda to‘g‘ri. Uni davriy kasrni oddiy kasrga aylantirishda ham qo‘llaymiz: 0,(7) = 7/10 + 7/100 + ... .
Xonaning 10 m kengligini kesib o‘tayotgan o‘quvchi birinchi qadamda yarmini, keyin har safar qolgan masofaning yarmini bosib o‘tadi deb tasavvur qiling: 5 + 2,5 + 1,25 + ... Bu cheksiz kamayuvchi progressiya, yig‘indisi 5 : (1 − 1/2) = 10 m: modelga ko‘ra jami masofa 10 m dan oshmaydi.
Fizik cheksiz ko‘p kichik qismlarni qo‘shishni o‘rganadi, iqtisodchi takroriy xarajatning umumiy ta’sirini baholaydi, muhandis qoldiq xatoning kamayib borishini tekshiradi.
Qog‘ozda 2 : 9 ni ustun usulida bo‘ling: 0,222... chiqadi. Uni 2/10 + 2/100 + 2/1000 + ... deb yozib, S = b₁ : (1 − q) bilan yig‘indi 2/9 ekanini tekshiring.
«Qog‘ozni yarmlash»: kvadrat qog‘ozning yarmini, so‘ng qolganining yarmini bo‘yaymiz; bo‘yalgan yuzlarni 1/2, 1/4, 1/8 ... deb yozib, ularning yig‘indisi nimaga intilishini muhokama qilamiz.