ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Nuqtani koordinatalar boshi atrofida burish

Darslar 19 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
19

Nuqtani koordinatalar boshi atrofida burish

Darslik: 97–102-betlar
MaqsadBirlik aylana nuqtasini koordinatalar boshi atrofida burishni tushunish; burilgan nuqta koordinatalarini va bir nuqtaga mos burchaklarni topish.
Yangi so‘zlar
birlik aylana · unit circleburish · rotationsoat mili yo‘nalishiga qarama-qarshi · counterclockwiseto‘la aylanish · full turn
Tushuntirish

Markazi koordinatalar boshida va radiusi 1 bo‘lgan aylana birlik aylana deyiladi. P(1; 0) nuqtani α radian burchakka burish deganda nuqtani aylana bo‘ylab |α| uzunlikdagi yo‘lga surish tushuniladi: α > 0 bo‘lsa soat mili yo‘nalishiga qarama-qarshi, α < 0 bo‘lsa soat mili yo‘nalishida; α = 0 da nuqta joyida qoladi. Muhim burishlar: π/2 → (0; 1), π → (−1; 0), 3π/2 → (0; −1), 2π → (1; 0); −π/2 esa (0; −1) ni beradi. Birlik aylananing uzunligi 2π, shuning uchun to‘la aylanish 2π ga teng: α va α + 2πk (k — butun son) burchaklarga burishda bir xil nuqta hosil bo‘ladi. Demak, aylananing har bir nuqtasiga cheksiz ko‘p burchak mos keladi: α₀ + 2πk. Katta burchakni 2π ning butun karralisini ajratib soddalashtiramiz.

P(1; 0)(0; 1)(−1; 0)(0; −1)
11
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bolalar maydonchasidagi aylanuvchi karusel belgilangan joydan boshlab 7 marta to‘liq va yana chorak aylandi. 7 ta to‘liq aylanish (14π) boshlang‘ich holatni qaytaradi, shuning uchun u faqat chorak aylanish (π/2) bilan bir xil joyda to‘xtaydi.

Kim ishlatadi

Mexanik val yoki g‘ildirakning holatini aniqlaydi, animator aylanayotgan jismning joyini hisoblaydi, gimnastika murabbiyi sakrashdagi to‘liq burilishlarni sanab, yakuniy holatni aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Hozir yilning qaysi oyida ekaningizni o‘ylang va 30 oydan keyin qaysi oy bo‘lishini to‘liq yillarni (12 oy) tashlab toping: bu to‘liq aylanishlarni tashlashning o‘zi.

Namunalar
5π = π + 2 · 2π, shuning uchun 5π ga burishda π ga burishdagidek (−1; 0) nuqta chiqadi (ikkita to‘la aylanish va yarim aylana). −7π/2 = π/2 − 2 · 2π, demak (0; 1).
(0; −1) nuqtaga olib keluvchi barcha burchaklar: −π/2 + 2πk, k = 0, ±1, ±2, ... (ularga 3π/2 + 2πk ham teng).
Sinfda faoliyat

«Aylana bo‘ylab yurish»: yerga katta birlik aylana chiziladi; bir o‘quvchi P nuqtada turadi, sinf α ni aytadi (π/2, −π, 5π/2...) va u shu yo‘nalishda yurib, qaysi nuqtaga kelganini aytadi.

Mashq
1
P(1; 0) nuqtani π/2 ga burishda qaysi nuqta hosil bo‘ladi?
2
P(1; 0) ni 4π ga burishda qaysi nuqta hosil bo‘ladi?
3
P(1; 0) ni 7π/2 ga burishda qaysi nuqta hosil bo‘ladi?
4
Nima uchun α va α + 2π ga burishda bir xil nuqta chiqadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBuyurtma jadvaliHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →