☰ Mundarija · Algebra

Sinus, kosinus, tangens va kotangens ta’riflari

Darslar 20 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
20

Burchakning sinusi, kosinusi, tangensi va kotangensi ta’riflari

Darslik: 103–108-betlar
MaqsadIxtiyoriy burchakning sinusi, kosinusi, tangensi va kotangensi ta’riflarini bilish, asosiy burchaklar qiymatlarini hisoblash, eng sodda tenglamalarni yechish.
Yangi so‘zlar
sinus · sinekosinus · cosinetangens · tangentkotangens · cotangent
Tushuntirish

P(1; 0) nuqtani α burchakka burishda hosil bo‘lgan nuqtaning ordinatasi α burchakning sinusi (sin α), abssissasi esa kosinusi (cos α) deyiladi. Tangens tg α = sin α : cos α (cos α ≠ 0, ya’ni α ≠ π/2 + πk), kotangens ctg α = cos α : sin α (sin α ≠ 0, ya’ni α ≠ πk). Birlik aylana nuqtasining koordinatalari −1 dan 1 gacha bo‘lgani uchun −1 ≤ sin α ≤ 1 va −1 ≤ cos α ≤ 1. Asosiy qiymatlar: sin 0 = 0, sin π/6 = 1/2, sin π/4 = √2/2, sin π/3 = √3/2, sin π/2 = 1; cos esa teskari tartibda: 1, √3/2, √2/2, 1/2, 0. tg π/6 = √3/3, tg π/4 = 1, tg π/3 = √3. Eng sodda tenglamalar: sin t = 0 da t = πk; cos t = 0 da t = π/2 + πk; sin t = 1 da t = π/2 + 2πk; cos t = 1 da t = 2πk (k ∈ Z).

Namunalar
sin(−π) = 0, cos(−π) = −1, chunki (1; 0) ni −π ga burganda (−1; 0) chiqadi. sin 270° = −1, cos 270° = 0, chunki 270° da nuqta (0; −1).
6 sin π/6 − 4 cos π/3 + tg π/4 = 6 · 1/2 − 4 · 1/2 + 1 = 3 − 2 + 1 = 2.
Sinfda faoliyat

«Birlik aylana lotosi»: o‘quvchilar kartochkalarga burchaklar (0, π/6, π/4, ..., 2π) va qiymatlar (0, 1/2, √2/2, ...) yozadi va aylana chizmasi ustida sinus hamda kosinus kartochkalarini mos nuqtalarga joylaydi.

Mashq
1
sin(3π/2) va cos(3π/2) ni toping.
2
2 sin 30° + 4 cos 60° ni hisoblang.
3
cos t = −1 tenglamani yeching.
4
Nima uchun tg(π/2) mavjud emas?