Arifmetik progressiya dastlabki n ta hadining yig‘indisi
Arifmetik progressiyaning dastlabki n ta hadi yig‘indisi Sn = a₁ + a₂ + ... + an. Uni topish uchun yig‘indini ikki marta yozamiz: hadlarni o‘sish tartibida va teskari tartibda, so‘ng hadlab qo‘shamiz. Progressiyada a₁ + an = a₂ + a_(n−1) = ..., chunki o‘ngga bir qadam yurilganda had d ga ortadi, chapga bir qadam yurilganda d ga kamayadi. Shuning uchun 2Sn = (a₁ + an) · n, ya’ni Sn = (a₁ + an) : 2 · n. an = a₁ + (n − 1)d ni qo‘ysak, Sn = (2a₁ + (n − 1)d) : 2 · n. Xususiy hol: 1 + 2 + ... + n = n(n + 1) : 2. Qo‘shiluvchilar soni n noma’lum bo‘lsa, an = a₁ + (n − 1)d dan topiladi. Agar n ni topish uchun kvadrat tenglama hosil bo‘lsa, natural ildiz tanlanadi.
| Qator | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| S | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| teskari | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 |
| yig‘indi | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 |
Omborda quvurlar uchburchak shaklida taxlangan: pastki qatorda 17 ta, har yuqori qatorda 1 tadan kam, eng yuqorida 1 ta. Jami 17 + 16 + ... + 1 = (17 + 1) · 17 : 2 = 153 ta quvur.
Omborchi taxlangan yukni tez sanaydi, hisobchi teng qadamli to‘lovlar yig‘indisini topadi, sport murabbiyi mashqlar sonini kundan kunga oshirib umumiy hajmni hisoblaydi.
Birinchi kuni 1 bet, ikkinchi kuni 2 bet, ..., 8-kuni 8 bet o‘qiydigan o‘quvchi jami necha bet o‘qishini formula bilan toping va qo‘shib tekshiring.
«Gauss juftlari»: o‘quvchilar 1 dan 20 gacha sonlarni juftlab yozadi (1 va 20, 2 va 19, ...); har bir juft yig‘indisini va juftlar sonini aytib, umumiy yig‘indini topadi.