ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Arifmetik progressiya hadlari yig‘indisi

Darslar 31 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
31

Arifmetik progressiya dastlabki n ta hadining yig‘indisi

Darslik: 158–161-betlar
MaqsadArifmetik progressiya dastlabki n ta hadi yig‘indisi formulalarini bilish va masalalarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
hadlar yig‘indisi · sum of termsdastlabki n ta had · first n termsyig‘indi formulasi · sum formulaqo‘shiluvchilar soni · number of terms (summands)
Tushuntirish

Arifmetik progressiyaning dastlabki n ta hadi yig‘indisi Sn = a₁ + a₂ + ... + an. Uni topish uchun yig‘indini ikki marta yozamiz: hadlarni o‘sish tartibida va teskari tartibda, so‘ng hadlab qo‘shamiz. Progressiyada a₁ + an = a₂ + a_(n−1) = ..., chunki o‘ngga bir qadam yurilganda had d ga ortadi, chapga bir qadam yurilganda d ga kamayadi. Shuning uchun 2Sn = (a₁ + an) · n, ya’ni Sn = (a₁ + an) : 2 · n. an = a₁ + (n − 1)d ni qo‘ysak, Sn = (2a₁ + (n − 1)d) : 2 · n. Xususiy hol: 1 + 2 + ... + n = n(n + 1) : 2. Qo‘shiluvchilar soni n noma’lum bo‘lsa, an = a₁ + (n − 1)d dan topiladi. Agar n ni topish uchun kvadrat tenglama hosil bo‘lsa, natural ildiz tanlanadi.

2S = 5 · 6, S = 15
Qator12345
S12345
teskari54321
yig‘indi66666
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Omborda quvurlar uchburchak shaklida taxlangan: pastki qatorda 17 ta, har yuqori qatorda 1 tadan kam, eng yuqorida 1 ta. Jami 17 + 16 + ... + 1 = (17 + 1) · 17 : 2 = 153 ta quvur.

Kim ishlatadi

Omborchi taxlangan yukni tez sanaydi, hisobchi teng qadamli to‘lovlar yig‘indisini topadi, sport murabbiyi mashqlar sonini kundan kunga oshirib umumiy hajmni hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Birinchi kuni 1 bet, ikkinchi kuni 2 bet, ..., 8-kuni 8 bet o‘qiydigan o‘quvchi jami necha bet o‘qishini formula bilan toping va qo‘shib tekshiring.

Namunalar
3 + 7 + 11 + ... + 51: a₁ = 3, d = 4. 51 = 3 + (n − 1) · 4, n = 13. S₁₃ = (3 + 51) : 2 · 13 = 27 · 13 = 351.
a₁ = 5, d = 2, n = 10: S₁₀ = (2 · 5 + 9 · 2) : 2 · 10 = 28 : 2 · 10 = 140.
Sinfda faoliyat

«Gauss juftlari»: o‘quvchilar 1 dan 20 gacha sonlarni juftlab yozadi (1 va 20, 2 va 19, ...); har bir juft yig‘indisini va juftlar sonini aytib, umumiy yig‘indini topadi.

Mashq
1
1 dan 50 gacha natural sonlar yig‘indisini toping.
2
a₁ = 3, d = 2 bo‘lgan progressiyaning dastlabki 12 ta hadi yig‘indisini toping.
3
1 dan boshlab nechta ketma-ket natural son yig‘indisi 55 bo‘ladi?
4
Nima uchun progressiyada a₁ + an = a₂ + a_(n−1)?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinov hisobi: davom etamizmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →