Sinuslar yig‘indisi va ayirmasi. Kosinuslar yig‘indisi va ayirmasi
Quyidagi formulalar sinus va kosinuslarning yig‘indisi va ayirmasini ko‘paytmaga almashtiradi: sin α + sin β = 2 sin((α + β) : 2) cos((α − β) : 2); sin α − sin β = 2 sin((α − β) : 2) cos((α + β) : 2); cos α + cos β = 2 cos((α + β) : 2) cos((α − β) : 2); cos α − cos β = −2 sin((α + β) : 2) sin((α − β) : 2). Birinchisi shunday isbotlanadi: x = (α + β) : 2, y = (α − β) : 2 desak, x + y = α, x − y = β, va sin(x + y) + sin(x − y) = 2 sin x cos y. Qolganlari ham xuddi shunday olinadi. Formulalar jadvalda bo‘lmagan burchaklar yig‘indisini hisoblashda (masalan, sin 75° + sin 15°), ifodalarni ko‘paytuvchilarga ajratishda va eng katta, eng kichik qiymatni topishda (sin α + cos α = √2 cos(α − π/4)) qo‘l keladi. Yarim yig‘indi va yarim ayirmani to‘g‘ri hisoblashga e’tibor bering.
| Ifoda | Ko‘paytma |
|---|---|
| sin α + sin β | 2 sin((α + β)/2) cos((α − β)/2) |
| sin α − sin β | 2 sin((α − β)/2) cos((α + β)/2) |
| cos α + cos β | 2 cos((α + β)/2) cos((α − β)/2) |
| cos α − cos β | −2 sin((α + β)/2) sin((α − β)/2) |
Chastotalari 300 Hz va 304 Hz bo‘lgan ikki deyarli bir xil ohang birga chalinsa, ovoz sekin kuchayib-susayib turadi. sin a + sin b = 2 sin((a + b)/2) cos((a − b)/2) formulasi buni tushuntiradi: tez ohang va sekin cos to‘lqinining ko‘paytmasi; ovoz soniyasiga 304 − 300 = 4 marta kuchayadi.
Musiqachi cholg‘uni sozlaganda ikki ohangning «tebranishini» tinglaydi, tovush muhandisi shovqinni bartaraf etadi, radio muhandisi signallarni qo‘shib o‘rganadi.
Do‘stingiz bilan bir vaqtda past ovozda «mmm» deb cho‘zing, biringiz ohangni ozgina o‘zgartirsin: ovozdagi sekin tebranishni eshitishingiz mumkin.
«Yig‘indi — ko‘paytma»: ikki qatorda kartochkalar: bir qatorda sin 7α + sin 3α kabi yig‘indilar, ikkinchisida ko‘paytmalar; o‘quvchilar to‘g‘ri juftlarni topadi va yarim yig‘indi, yarim ayirmani tekshiradi.