☰ Mundarija · Algebra

Sinuslar va kosinuslar yig‘indisi hamda ayirmasi

Darslar 28 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
28

Sinuslar yig‘indisi va ayirmasi. Kosinuslar yig‘indisi va ayirmasi

Darslik: 135–137-betlar
MaqsadSinuslar va kosinuslar yig‘indisi hamda ayirmasini ko‘paytmaga almashtirish formulalarini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
yig‘indini ko‘paytmaga almashtirish · converting a sum into a productsinuslar yig‘indisi · sum of sineskosinuslar ayirmasi · difference of cosinesyarim yig‘indi va yarim ayirma · half-sum and half-difference
Tushuntirish

Quyidagi formulalar sinus va kosinuslarning yig‘indisi va ayirmasini ko‘paytmaga almashtiradi: sin α + sin β = 2 sin((α + β) : 2) cos((α − β) : 2); sin α − sin β = 2 sin((α − β) : 2) cos((α + β) : 2); cos α + cos β = 2 cos((α + β) : 2) cos((α − β) : 2); cos α − cos β = −2 sin((α + β) : 2) sin((α − β) : 2). Birinchisi shunday isbotlanadi: x = (α + β) : 2, y = (α − β) : 2 desak, x + y = α, x − y = β, va sin(x + y) + sin(x − y) = 2 sin x cos y. Qolganlari ham xuddi shunday olinadi. Formulalar jadvalda bo‘lmagan burchaklar yig‘indisini hisoblashda (masalan, sin 75° + sin 15°), ifodalarni ko‘paytuvchilarga ajratishda va eng katta, eng kichik qiymatni topishda (sin α + cos α = √2 cos(α − π/4)) qo‘l keladi. Yarim yig‘indi va yarim ayirmani to‘g‘ri hisoblashga e’tibor bering.

Namunalar
sin 105° + sin 15° = 2 sin 60° cos 45° = 2 · (√3/2) · (√2/2) = √6/2.
cos 75° − cos 15° = −2 sin 45° sin 30° = −2 · (√2/2) · (1/2) = −√2/2.
Sinfda faoliyat

«Yig‘indi — ko‘paytma»: ikki qatorda kartochkalar: bir qatorda sin 7α + sin 3α kabi yig‘indilar, ikkinchisida ko‘paytmalar; o‘quvchilar to‘g‘ri juftlarni topadi va yarim yig‘indi, yarim ayirmani tekshiradi.

Mashq
1
cos 80° + cos 40° ni ko‘paytmaga almashtirib soddalashtiring.
2
sin 7α + sin 3α ni ko‘paytmaga almashtiring.
3
sin 75° − sin 15° ni hisoblang.
4
sin α + sin β formulasini x = (α + β) : 2 va y = (α − β) : 2 almashtirishi bilan isbotlang.