ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Sinuslar va kosinuslar yig‘indisi hamda ayirmasi

Darslar 28 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
28

Sinuslar yig‘indisi va ayirmasi. Kosinuslar yig‘indisi va ayirmasi

Darslik: 135–137-betlar
MaqsadSinuslar va kosinuslar yig‘indisi hamda ayirmasini ko‘paytmaga almashtirish formulalarini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
yig‘indini ko‘paytmaga almashtirish · converting a sum into a productsinuslar yig‘indisi · sum of sineskosinuslar ayirmasi · difference of cosinesyarim yig‘indi va yarim ayirma · half-sum and half-difference
Tushuntirish

Quyidagi formulalar sinus va kosinuslarning yig‘indisi va ayirmasini ko‘paytmaga almashtiradi: sin α + sin β = 2 sin((α + β) : 2) cos((α − β) : 2); sin α − sin β = 2 sin((α − β) : 2) cos((α + β) : 2); cos α + cos β = 2 cos((α + β) : 2) cos((α − β) : 2); cos α − cos β = −2 sin((α + β) : 2) sin((α − β) : 2). Birinchisi shunday isbotlanadi: x = (α + β) : 2, y = (α − β) : 2 desak, x + y = α, x − y = β, va sin(x + y) + sin(x − y) = 2 sin x cos y. Qolganlari ham xuddi shunday olinadi. Formulalar jadvalda bo‘lmagan burchaklar yig‘indisini hisoblashda (masalan, sin 75° + sin 15°), ifodalarni ko‘paytuvchilarga ajratishda va eng katta, eng kichik qiymatni topishda (sin α + cos α = √2 cos(α − π/4)) qo‘l keladi. Yarim yig‘indi va yarim ayirmani to‘g‘ri hisoblashga e’tibor bering.

IfodaKo‘paytma
sin α + sin β2 sin((α + β)/2) cos((α − β)/2)
sin α − sin β2 sin((α − β)/2) cos((α + β)/2)
cos α + cos β2 cos((α + β)/2) cos((α − β)/2)
cos α − cos β−2 sin((α + β)/2) sin((α − β)/2)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Chastotalari 300 Hz va 304 Hz bo‘lgan ikki deyarli bir xil ohang birga chalinsa, ovoz sekin kuchayib-susayib turadi. sin a + sin b = 2 sin((a + b)/2) cos((a − b)/2) formulasi buni tushuntiradi: tez ohang va sekin cos to‘lqinining ko‘paytmasi; ovoz soniyasiga 304 − 300 = 4 marta kuchayadi.

Kim ishlatadi

Musiqachi cholg‘uni sozlaganda ikki ohangning «tebranishini» tinglaydi, tovush muhandisi shovqinni bartaraf etadi, radio muhandisi signallarni qo‘shib o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Do‘stingiz bilan bir vaqtda past ovozda «mmm» deb cho‘zing, biringiz ohangni ozgina o‘zgartirsin: ovozdagi sekin tebranishni eshitishingiz mumkin.

Namunalar
sin 105° + sin 15° = 2 sin 60° cos 45° = 2 · (√3/2) · (√2/2) = √6/2.
cos 75° − cos 15° = −2 sin 45° sin 30° = −2 · (√2/2) · (1/2) = −√2/2.
Sinfda faoliyat

«Yig‘indi — ko‘paytma»: ikki qatorda kartochkalar: bir qatorda sin 7α + sin 3α kabi yig‘indilar, ikkinchisida ko‘paytmalar; o‘quvchilar to‘g‘ri juftlarni topadi va yarim yig‘indi, yarim ayirmani tekshiradi.

Mashq
1
cos 80° + cos 40° ni ko‘paytmaga almashtirib soddalashtiring.
2
sin 7α + sin 3α ni ko‘paytmaga almashtiring.
3
sin 75° − sin 15° ni hisoblang.
4
sin α + sin β formulasini x = (α + β) : 2 va y = (α − β) : 2 almashtirishi bilan isbotlang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi topshirishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →