☰ Mundarija · Ona tili

Qo‘shma so‘z, mumtoz matn va nutq tanlovi

Darslar 22–24 · 3 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
23

Mumtoz matn va lug‘atlar bilan ishlash

Darslik: 38–39-betlar
MaqsadMumtoz matn (Navoiyning «Lison ut-tayr» asaridagi Talab vodiysi) bilan ishlash usullarini bilish.
Yangi so‘zlar
mumtoz matn · classical texttalab · quest, seekingranj · hardshipg‘avvos · diver
Tushuntirish

«Lison ut-tayr» — Alisher Navoiyning «Qush tili» deb ataluvchi dostoni bo‘lib, unda qushlar haqiqat izlab yetti vodiydan o‘tadi; birinchisi — Talab vodiysi. Darslikdagi parchada shu vodiyga qadam qo‘ygan izlovchi ko‘p mashaqqat va to‘siqlarga duch kelishi, maqsadga yetish uchun dunyo moli va havaslaridan kechish zarurligi bayon etilgan. Mumtoz she’rni o‘qishda misralardagi to‘xtamlarga (qisqa pauza) rioya qilinadi, eskirgan so‘zlarning ma’nosi lug‘atdan aniqlanadi, so‘ng har bir band mazmuni nasriy bayon qilinadi. Ma’nosini bilmagan so‘zingizni ikki marta o‘qib, matndagi o‘rniga qarab taxmin qiling, keyin lug‘atda tekshiring.

Namunalar
Usul: ma’nosiz so‘zni topish → matn ichida taxmin qilish → lug‘atdan tekshirish → o‘z so‘zingiz bilan nasriy bayon.
Lug‘at: talab — izlash, intilish; ranj — qiyinchilik, mashaqqat; g‘avvos — suv tagiga sho‘ng‘iydigan odam.
Sinfda faoliyat

Lug‘at estafetasi: bir guruh matndan qiyin so‘zni aytadi, ikkinchi guruh uning ma’nosini topadi va o‘z gapida qo‘llaydi.

Mashq
1
«Lison ut-tayr» asarida qushlar nechta vodiydan o‘tadi va birinchisi qaysi?
2
«Talab», «ranj» va «g‘avvos» so‘zlarining ma’nosini ayting.
3
Mumtoz she’rni o‘qishda to‘xtamlarga nima uchun rioya qilinadi?
4
Talab vodiysidagi izlovchi obrazi bizga nima haqida o‘ylashga undaydi?