18
Mustahkamlash darsi
Darslik: 29–31-betlar
MaqsadBir axborotni badiiy va ilmiy uslubda bayon qilish farqini mustahkamlash va insho bobi mavzularini takrorlash.
Yangi so‘zlar
badiiy bayon · artistic presentationilmiy bayon · scientific presentationtakrorlash · reviewtaqqoslash · comparison
Tushuntirish
Bir xil axborotni badiiy ham, ilmiy ham bayon qilish mumkin. Badiiy bayonda obrazlilik, o‘xshatish, jonlantirish bo‘ladi va u ko‘proq his-tuyg‘uga ta’sir qiladi. Ilmiy bayonda esa terminlar, aniq raqam va dalillar qo‘llanadi, ko‘chma ma’no deyarli bo‘lmaydi. Bu bobda biz ma’lumotnoma va ijodiy-tavsifiy matnni, insho turlarini, reja tuzishni, epigraf tanlashni o‘rgandik. Takrorlashda har bir tushunchaning ta’rifini o‘z so‘zingiz bilan ayta olishingiz va misol keltirishingiz kerak. Yozma nutqda mavzuga mos uslubni tanlash — yaxshi yozuvchining belgisi.
Namunalar
Badiiy: «Oy kumush tangadek osmon qa’riga osilgan edi.» Ilmiy: «Oy Yerning tabiiy yo‘ldoshi, uning atrofida taxminan 27 sutkada aylanadi.»
Savol: «Qaysi uslubda sifat kam, raqam ko‘p?» Javob: ilmiy uslubda.
Sinfda faoliyat
«Ikki yuz»: bir mavzu (masalan, yomg‘ir) haqida bir o‘quvchi badiiy, ikkinchisi ilmiy uslubda 2 gap aytadi; sinf uslubni topadi.
Mashq
1
Bir axborotni ikki uslubda bayon eting: daraxt kuzda barglarini to‘kadi.
Badiiy: «Daraxt kuzda oltin libosini yechdi.» Ilmiy: «Kuzda yaproqlar sovuq ta’sirida to‘kiladi.»
2
Insho rejasining qismlarini va insho turlarini sanang.
Kirish, asosiy qism, xulosa; adabiy, erkin, ilmiy.
3
Epigraf nima va qayerda yoziladi?
Mavzuga mos hikmatli so‘z; rejadan keyin, matn oldida, o‘ngda.
4
Nima uchun yozuvchi uslubni mavzu va maqsadga qarab tanlashi kerak?
Chunki noto‘g‘ri uslub fikrni noaniq qiladi yoki o‘quvchiga ta’sir qilmaydi.