☰ Mundarija · Ona tili

Ilmiy insho, takrorlash va yozma nazorat

Darslar 17–19 · 3 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
18

Mustahkamlash darsi

Darslik: 29–31-betlar
MaqsadBir axborotni badiiy va ilmiy uslubda bayon qilish farqini mustahkamlash va insho bobi mavzularini takrorlash.
Yangi so‘zlar
badiiy bayon · artistic presentationilmiy bayon · scientific presentationtakrorlash · reviewtaqqoslash · comparison
Tushuntirish

Bir xil axborotni badiiy ham, ilmiy ham bayon qilish mumkin. Badiiy bayonda obrazlilik, o‘xshatish, jonlantirish bo‘ladi va u ko‘proq his-tuyg‘uga ta’sir qiladi. Ilmiy bayonda esa terminlar, aniq raqam va dalillar qo‘llanadi, ko‘chma ma’no deyarli bo‘lmaydi. Bu bobda biz ma’lumotnoma va ijodiy-tavsifiy matnni, insho turlarini, reja tuzishni, epigraf tanlashni o‘rgandik. Takrorlashda har bir tushunchaning ta’rifini o‘z so‘zingiz bilan ayta olishingiz va misol keltirishingiz kerak. Yozma nutqda mavzuga mos uslubni tanlash — yaxshi yozuvchining belgisi.

Namunalar
Badiiy: «Oy kumush tangadek osmon qa’riga osilgan edi.» Ilmiy: «Oy Yerning tabiiy yo‘ldoshi, uning atrofida taxminan 27 sutkada aylanadi.»
Savol: «Qaysi uslubda sifat kam, raqam ko‘p?» Javob: ilmiy uslubda.
Sinfda faoliyat

«Ikki yuz»: bir mavzu (masalan, yomg‘ir) haqida bir o‘quvchi badiiy, ikkinchisi ilmiy uslubda 2 gap aytadi; sinf uslubni topadi.

Mashq
1
Bir axborotni ikki uslubda bayon eting: daraxt kuzda barglarini to‘kadi.
2
Insho rejasining qismlarini va insho turlarini sanang.
3
Epigraf nima va qayerda yoziladi?
4
Nima uchun yozuvchi uslubni mavzu va maqsadga qarab tanlashi kerak?