🎯 Missiya: Kutubxona o‘qish chirog‘ining yorqinligini boshqarish uchun qaysi qurilmani tanlaymiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariBu hafta missiya: kutubxonadagi o‘qish chirog‘i uchun yorug‘lik boshqargichi — yorqinlikni silliq o‘zgartiradigan qurilma. Dam olish oldidan so‘nggi hafta. Byudjet — 10 000 so‘m. Raqamlar — o‘quv misoli.
Z
ZarinaNichrom sim va keramika naychani onlayn va do‘konda narxlab ko‘rdim: 5 000 va 6 500 so‘m.
A
AnvarIqtisodda bozor — sotuvchi bilan xaridor pul evaziga kelishgan har qanday aloqa. Maxsus joy shart emas: telefon va internet orqali ham bo‘ladi.
M
MalikaBozor narx shakllantiradi va “nima ishlab chiqarish kerak”ligini narx orqali bildiradi.
J
JasurDizaynni ovoz berib tanlaymiz? Davlat-huquq darsida: demokratik tartibda qaror ko‘pchilik ovozi bilan, ozchilik huquqi hurmat qilinib chiqariladi.
Siz
Ovoz beramiz va kimdir norozi bo‘lsa, fikri hisobotga yoziladi.
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari
🔒Qulf 1: Kutubxona chirog‘i
Topshiriq: Bozor nima?
🔑 Kalit: Byudjet 10 000 so‘m; narxlar bozorda shakllanadi — bir necha joyda solishtiramiz.
M
MalikaElektr qarshilik R — o‘tkazgichning tokka qarshilik ko‘rsatish o‘lchovi. Birligi om (Ω): 1 kΩ = 10³ Ω.
A
AnvarMetallarda qarshilik erkin elektronlarning kristall panjara ionlari bilan to‘qnashuvidan. Qarshilik ommetr bilan o‘lchanadi. R o‘tkazgich uzunligiga to‘g‘ri proporsional.
Z
ZarinaQalam o‘zagini ommetr bilan o‘lchadim: 6 sm — 12 Ω, 12 sm — 24 Ω. Uzunlik 2 marta oshsa, qarshilik ham 2 marta oshdi.
J
JasurLampochka 4 V, 10 Ω. Sirpanuvchi bilan ketma-ket: sirpanuvchi 0 da tok 0,40 A, 6 sm da 0,18 A, 12 sm da 0,12 A.
Siz
Qarshilik oshgani sari tok kamayib, chiroq xiralashadi. Aynan shu boshqargich kerak!
Fizika
🔒Qulf 2: Qarshilik uzunlikka bog‘liq
Topshiriq: Qalam o‘zagi 6 sm da 12 Ω bo‘lsa, 12 sm da (bir xil o‘zak) qancha?
🔑 Kalit: R uzunlikka to‘g‘ri proporsional: qalam o‘zagi 6 sm — 12 Ω, 12 sm — 24 Ω; qarshilik oshsa chiroq xiralashadi.
Seshanba
Z
ZarinaRezistor — qarshiligi ma’lum, o‘zgarmas qurilma. Qarshilikni silliq o‘zgartirish kerak bo‘lsa, reostat ishlatiladi: keramik silindrga nikelin yoki nixrom sim o‘ralgan, sirpanuvchi surilganda sim uzunligi o‘zgaradi.
A
AnvarPotensiometr ham shunga o‘xshash, lekin kuchlanishni bo‘lish uchun ishlatiladi.
S
Sinf rahbariTexnologiyadan: ko‘p ishlatilgan elektr parmaning tugmasi buzilishi mumkin — asbob ishlash paytida to‘xtab-yonadi. Tekshirishdan oldin vilka rozetkadan sug‘uriladi.
J
JasurUlangan asbobni ochish va ushlash taqiqlanadi. Buni faqat o‘qituvchi yoki usta bajaradi, biz kuzatamiz.
M
MalikaQalam o‘zagidagi sirpanuvchi ham yeyilgan kontakt kabi uzilib-ulanishi mumkin. Kontakt sifati muhim.
Siz
Bizning boshqargich faqat 4 V li model chiroq uchun. 220 V uy chirog‘iga hech qachon ulanmaydi.
FizikaTexnologiya
🔒Qulf 3: Rezistor, reostat, kontakt
Topshiriq: Elektr parmani tekshirishdan oldin birinchi navbatda nima qilinadi?
🔑 Kalit: Yeyilgan kontakt uzilib-ulanadi; tekshirishdan oldin vilka sug‘uriladi, ulangan asbob ochilmaydi.
Z
ZarinaBoshqargich korpusi kub shaklida bo‘lsin. Hajmi 64 sm³ bo‘lsa, qirrasi ³√64 = 4 sm, chunki 4³ = 64.
A
AnvarArifmetik ildiz: ⁿ√a — n-darajasi a ga teng manfiy bo‘lmagan son. Masalan, ⁴√81 = 3, chunki 3⁴ = 81.
M
MalikaKvadrat yuzasi 144 sm² bo‘lsa, tomoni √144 = 12 sm. Va (ⁿ√a)ⁿ = a, ya’ni (√144)² = 144.
J
JasurChiroq soyaboni trapetsiya panellardan: asoslari 30 sm va 18 sm. O‘rta chiziq m = (a + b) : 2.
Z
Zarinam = (30 + 18) : 2 = 24 sm. O‘rta chiziq asoslarga parallel.
Siz
Soyabon o‘rtasidagi bezak tasmasi 24 sm bo‘ladi. Tekshirdim ✔
AlgebraGeometriya
🔒Qulf 4: Ildiz va o‘rta chiziq
Topshiriq: Trapetsiyaning asoslari 30 sm va 18 sm. O‘rta chizig‘i necha sm?
Chorshanba
S
Sinf rahbariOna tilidan: yozma nazorat inshosi sinfda, manbasiz yoziladi. Avval mavzu va epigraf, keyin reja, so‘ng qoralama. Har bir xatboshi bitta fikrni ochadi.
Z
ZarinaSintaksisdan: ikki mustaqil so‘z mazmun va grammatik bog‘lansa, so‘z birikmasi bo‘ladi. Tobe bog‘lanishda biri bosh, biri tobe: “yorug‘ chiroq”.
A
AnvarTeng bog‘lanishda so‘zlar teng huquqli: “qalam va daftar”, “olma bilan nok”. Bunda bosh va tobe so‘z yo‘q.
J
JasurAdabiyot: irsoli masal — she’r yoki nutqda xalqqa tanish maqol bilan fikrni kuchaytirish. Shiorimizda maqol bo‘lsin.
M
MalikaQofiya — misralardagi mos so‘zlarning takrori. Asosiy takror tovush — raviy: “gul – bulbul” da “l”, “vafo – jafo” da “o”.
Siz
Shior: “Ko‘zingni asra, nurni me’yorida tut.” “Asra” bilan “tut” qofiyalanmaydi, boshqa so‘z topamiz!
Ona tiliAdabiyot
🔒Qulf 5: Shior: maqol va qofiya
Topshiriq: “Qalam va daftar” birikmasida qanday bog‘lanish bor?
A
AnvarEnglish class: when we report an earlier action with said, the verb goes back one step: Past Simple → Past Perfect. Direct: My friend said, “I watched a documentary.”
Z
ZarinaIndirect: My friend said that he had watched a documentary. And: She said, “I have finished my essay.” → She said that she had finished her essay.
M
MalikaFuture technologies — we use will: “Robots will help old people.” “Solar panels will give cheap energy.” To show interest: “That’s so interesting!”
J
JasurDimmer idea: “Smart lamps will change brightness themselves.” — “Really? How cool!”
S
Sinf rahbariRus tilida tarz holi «как?» savoliga javob beradi: «быстро, внимательно, ровно». Ko‘pi sifatdan -о bilan yasaladi: «тихий — тихо», «яркий — ярко».
Siz
«Лампа горит ярко» — «как горит?» — «ярко». Bu ravish fe’lni izohlaydi, otni emas.
Ingliz tiliRus tili
🔒Qulf 6: She said that she had finished
Topshiriq: She said, “I have finished my essay.” → She said that she ...
Payshanba
Z
ZarinaBiologiya: qon — suyuq biriktiruvchi to‘qima. Plazmaning taxminan 90 % i suv. Qon hujayralari asosan qizil ilikda hosil bo‘ladi.
A
AnvarEritrotsitlar — yadrosiz, ikki tomoni botiq disk. Bu shakl sirtni kattalashtirib, gaz almashinuvini yaxshilaydi. 1 mm³ qonda 4–6 million, ular taxminan 120 kun yashaydi.
M
MalikaQizil rang gemoglobindan: u temir saqlaydi, o‘pkada kislorodni biriktiradi.
J
JasurKimyo reja bo‘yicha tavsif: temir Fe. 1) 4-davr, VIII guruhning qo‘shimcha kichik guruhi. 2) Z = 26, A = 56, neytronlar N = A − Z = 30. 3) 26 elektron: 2, 8, 14, 2.
Z
Zarina4) Metall. Davr bo‘ylab chapdan o‘ngga atom radiusi kichrayadi, elektronlar mustahkamroq tutiladi.
Siz
Sirpanuvchi simlarning ham materiali — nixrom: nikel va xrom qotishmasi. Metall xossalari shu yerdan.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo
🔒Qulf 7: Qon va temir
Topshiriq: Fe atomida (Z = 26, A = 56) nechta neytron bor?
A
AnvarChidamlilik sinovi: sirpanuvchini 200 marta surdik. A (qalam o‘zagi): qarshilik ko‘rsatkichi ±3 Ω tebranadi, chiroq pirpiraydi. B (nixrom reostat): ±0,2 Ω, chiroq tekis.
Z
ZarinaJadvalni elektron jadvalga kiritdik. Informatikadan: interfeys — qismlar o‘rtasidagi bog‘lanish vositasi. Misol: USB vilka shakli, signal turi, kuchlanish.
J
JasurBizning boshqargich ham standart interfeysga ega bo‘lishi kerak: 4 V, bir xil vilka. U holda istalgan 4 V lampaga mos keladi.
M
MalikaGeografiyadan: O‘zbekistonda elektr energiyasining ko‘pi issiqlik elektr stansiyalarida (IES) ishlab chiqariladi, ular asosan tabiiy gazda ishlaydi.
Z
ZarinaKimyo sanoati esa gaz va neftdan plastmassa ishlab chiqaradi — boshqargich korpusi shundan.
Siz
Chiroqni xiraroq yoqsak, energiya tejaladi. Kichik tejash ham yig‘ilib katta bo‘ladi.
InformatikaGeografiya
🔒Qulf 8: Sinov jadvali va quvvat
Topshiriq: Dasturiy ta’minot va qurilma orasidagi bog‘lanish vositasi nima deyiladi?
JasurDam olishdan keyin ko‘rsatish uchun tarix mavzusida kichik taqdimot tayyorladim. Jahon tarixi: Germaniya yerlari rasmiy ravishda “Muqaddas Rim imperiyasi” tarkibida edi, lekin 300 dan ortiq kichik knyazlik va shaharga bo‘lingan.
A
AnvarYagona ichki bozor bo‘lmagan. Savdo yo‘llari Atlantikaga ko‘chgan, Amerika kumushi nemis mis savdosini kamaytirgan — XVI asr ikkinchi yarmidan iqtisod tushkunlikka uchragan.
M
MalikaO‘zbekiston tarixidan: Buxoro xonligi qo‘shini asosan otliq va piyoda, qalb (markaz), o‘ng va chap qanot, oldingi va orqa qo‘riqchilarga bo‘lingan.
J
JasurXon — oliy qo‘mondon. 1512-yil G‘ijduvon jangida markazni Ubaydullo sulton, o‘ng qanotni Muhammad Temur, chap qanotni Abu Said sulton boshqargan.
Z
ZarinaIkkala misol — bo‘laklarning kelishuvi haqida: aniq rollar va umumiy qoidalar.
Siz
Hukm chiqarmay, taqdimotda faqat faktlar bo‘lsin. Jasur, yaxshi ish!
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 9: Bo‘linish va hamkorlik
Topshiriq: 1512-yil G‘ijduvon jangida markazni kim boshqargan?
Juma
S
Sinf rahbariDam olish oldidan so‘nggi qaror. Ovoz beramiz, lekin avval faktlar.
A
AnvarVariantlar: A — qalam o‘zagi, 2 500; B — nixrom reostat, 9 000; C — tayyor reostat, 16 000. Byudjet 10 000.
Z
ZarinaC byudjetdan oshadi: 16 000 > 10 000. A arzon, lekin 200 marta surilgach pirpiraydi, kutubxonada kunda ishlatiladi.
MalikaOvoz: 4 ta B uchun, 1 ta A uchun (Anvar: “namoyishda A arzonroq”). Uning fikri hisobotga yoziladi.
Siz
Demak, B. 4 V li model chiroq bilan; 220 V ga hech qachon ulanmaydi. Dam olishdan keyin ko‘rgazma tayyorgarligini davom ettiramiz!
Iqtisodiy bilim asoslariFizika
🔒Qulf 10: Qaror: qaysi boshqargich?
Topshiriq: Qaysi kalit A ni (qalam o‘zagi) chetga surdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 13 yulduz
Jamoa hisoboti
Hisobot: nixrom reostat B
Savol: chiroq yorqinligini silliq o‘zgartirish uchun qaysi qarshilik mos? Qarshilik uzunlikka proporsional: qalam o‘zagi 6 sm — 12 Ω, 12 sm — 24 Ω; 4 V, 10 Ω lampada tok 0,40 → 0,18 → 0,12 A. 200 marta surilgach A ±3 Ω tebranib pirpiradi, B ±0,2 Ω bilan tekis. Narx: A 2 500, B 9 000, C 16 000 (byudjet 10 000). Qaror: B (4 ovoz); faqat 4 V li chiroq uchun, simga qo‘l tegizilmaydi. Raqamlar — misol.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
Byudjet 10 000 so‘m; narxlar bozorda shakllanadi — bir necha joyda solishtiramiz.
R uzunlikka to‘g‘ri proporsional: qalam o‘zagi 6 sm — 12 Ω, 12 sm — 24 Ω; qarshilik oshsa chiroq xiralashadi.
Yeyilgan kontakt uzilib-ulanadi; tekshirishdan oldin vilka sug‘uriladi, ulangan asbob ochilmaydi.