ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 9-hafta

Kutubxona chirog‘i boshqargichi

🎯 Missiya: Kutubxona o‘qish chirog‘ining yorqinligini boshqarish uchun qaysi qurilmani tanlaymiz?

Dushanba

Sinf rahbariBu hafta missiya: kutubxonadagi o‘qish chirog‘i uchun yorug‘lik boshqargichi — yorqinlikni silliq o‘zgartiradigan qurilma. Dam olish oldidan so‘nggi hafta. Byudjet — 10 000 so‘m. Raqamlar — o‘quv misoli.
ZarinaNichrom sim va keramika naychani onlayn va do‘konda narxlab ko‘rdim: 5 000 va 6 500 so‘m.
AnvarIqtisodda bozor — sotuvchi bilan xaridor pul evaziga kelishgan har qanday aloqa. Maxsus joy shart emas: telefon va internet orqali ham bo‘ladi.
MalikaBozor narx shakllantiradi va “nima ishlab chiqarish kerak”ligini narx orqali bildiradi.
JasurDizaynni ovoz berib tanlaymiz? Davlat-huquq darsida: demokratik tartibda qaror ko‘pchilik ovozi bilan, ozchilik huquqi hurmat qilinib chiqariladi.
Ovoz beramiz va kimdir norozi bo‘lsa, fikri hisobotga yoziladi.
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari

Qulf 1: Kutubxona chirog‘i

Topshiriq: Bozor nima?

🔑 Kalit: Byudjet 10 000 so‘m; narxlar bozorda shakllanadi — bir necha joyda solishtiramiz.

MalikaElektr qarshilik R — o‘tkazgichning tokka qarshilik ko‘rsatish o‘lchovi. Birligi om (Ω): 1 kΩ = 10³ Ω.
AnvarMetallarda qarshilik erkin elektronlarning kristall panjara ionlari bilan to‘qnashuvidan. Qarshilik ommetr bilan o‘lchanadi. R o‘tkazgich uzunligiga to‘g‘ri proporsional.
ZarinaQalam o‘zagini ommetr bilan o‘lchadim: 6 sm — 12 Ω, 12 sm — 24 Ω. Uzunlik 2 marta oshsa, qarshilik ham 2 marta oshdi.
JasurLampochka 4 V, 10 Ω. Sirpanuvchi bilan ketma-ket: sirpanuvchi 0 da tok 0,40 A, 6 sm da 0,18 A, 12 sm da 0,12 A.
Qarshilik oshgani sari tok kamayib, chiroq xiralashadi. Aynan shu boshqargich kerak!
Fizika

Qulf 2: Qarshilik uzunlikka bog‘liq

Topshiriq: Qalam o‘zagi 6 sm da 12 Ω bo‘lsa, 12 sm da (bir xil o‘zak) qancha?

🔑 Kalit: R uzunlikka to‘g‘ri proporsional: qalam o‘zagi 6 sm — 12 Ω, 12 sm — 24 Ω; qarshilik oshsa chiroq xiralashadi.

Seshanba

ZarinaRezistor — qarshiligi ma’lum, o‘zgarmas qurilma. Qarshilikni silliq o‘zgartirish kerak bo‘lsa, reostat ishlatiladi: keramik silindrga nikelin yoki nixrom sim o‘ralgan, sirpanuvchi surilganda sim uzunligi o‘zgaradi.
AnvarPotensiometr ham shunga o‘xshash, lekin kuchlanishni bo‘lish uchun ishlatiladi.
Sinf rahbariTexnologiyadan: ko‘p ishlatilgan elektr parmaning tugmasi buzilishi mumkin — asbob ishlash paytida to‘xtab-yonadi. Tekshirishdan oldin vilka rozetkadan sug‘uriladi.
JasurUlangan asbobni ochish va ushlash taqiqlanadi. Buni faqat o‘qituvchi yoki usta bajaradi, biz kuzatamiz.
MalikaQalam o‘zagidagi sirpanuvchi ham yeyilgan kontakt kabi uzilib-ulanishi mumkin. Kontakt sifati muhim.
Bizning boshqargich faqat 4 V li model chiroq uchun. 220 V uy chirog‘iga hech qachon ulanmaydi.
FizikaTexnologiya

Qulf 3: Rezistor, reostat, kontakt

Topshiriq: Elektr parmani tekshirishdan oldin birinchi navbatda nima qilinadi?

🔑 Kalit: Yeyilgan kontakt uzilib-ulanadi; tekshirishdan oldin vilka sug‘uriladi, ulangan asbob ochilmaydi.

ZarinaBoshqargich korpusi kub shaklida bo‘lsin. Hajmi 64 sm³ bo‘lsa, qirrasi ³√64 = 4 sm, chunki 4³ = 64.
AnvarArifmetik ildiz: ⁿ√a — n-darajasi a ga teng manfiy bo‘lmagan son. Masalan, ⁴√81 = 3, chunki 3⁴ = 81.
MalikaKvadrat yuzasi 144 sm² bo‘lsa, tomoni √144 = 12 sm. Va (ⁿ√a)ⁿ = a, ya’ni (√144)² = 144.
JasurChiroq soyaboni trapetsiya panellardan: asoslari 30 sm va 18 sm. O‘rta chiziq m = (a + b) : 2.
Zarinam = (30 + 18) : 2 = 24 sm. O‘rta chiziq asoslarga parallel.
Soyabon o‘rtasidagi bezak tasmasi 24 sm bo‘ladi. Tekshirdim ✔
AlgebraGeometriya

Qulf 4: Ildiz va o‘rta chiziq

Topshiriq: Trapetsiyaning asoslari 30 sm va 18 sm. O‘rta chizig‘i necha sm?

Chorshanba

Sinf rahbariOna tilidan: yozma nazorat inshosi sinfda, manbasiz yoziladi. Avval mavzu va epigraf, keyin reja, so‘ng qoralama. Har bir xatboshi bitta fikrni ochadi.
ZarinaSintaksisdan: ikki mustaqil so‘z mazmun va grammatik bog‘lansa, so‘z birikmasi bo‘ladi. Tobe bog‘lanishda biri bosh, biri tobe: “yorug‘ chiroq”.
AnvarTeng bog‘lanishda so‘zlar teng huquqli: “qalam va daftar”, “olma bilan nok”. Bunda bosh va tobe so‘z yo‘q.
JasurAdabiyot: irsoli masal — she’r yoki nutqda xalqqa tanish maqol bilan fikrni kuchaytirish. Shiorimizda maqol bo‘lsin.
MalikaQofiya — misralardagi mos so‘zlarning takrori. Asosiy takror tovush — raviy: “gul – bulbul” da “l”, “vafo – jafo” da “o”.
Shior: “Ko‘zingni asra, nurni me’yorida tut.” “Asra” bilan “tut” qofiyalanmaydi, boshqa so‘z topamiz!
Ona tiliAdabiyot

Qulf 5: Shior: maqol va qofiya

Topshiriq: “Qalam va daftar” birikmasida qanday bog‘lanish bor?

AnvarEnglish class: when we report an earlier action with said, the verb goes back one step: Past Simple → Past Perfect. Direct: My friend said, “I watched a documentary.”
ZarinaIndirect: My friend said that he had watched a documentary. And: She said, “I have finished my essay.” → She said that she had finished her essay.
MalikaFuture technologies — we use will: “Robots will help old people.” “Solar panels will give cheap energy.” To show interest: “That’s so interesting!”
JasurDimmer idea: “Smart lamps will change brightness themselves.” — “Really? How cool!”
Sinf rahbariRus tilida tarz holi «как?» savoliga javob beradi: «быстро, внимательно, ровно». Ko‘pi sifatdan -о bilan yasaladi: «тихий — тихо», «яркий — ярко».
«Лампа горит ярко» — «как горит?» — «ярко». Bu ravish fe’lni izohlaydi, otni emas.
Ingliz tiliRus tili

Qulf 6: She said that she had finished

Topshiriq: She said, “I have finished my essay.” → She said that she ...

Payshanba

ZarinaBiologiya: qon — suyuq biriktiruvchi to‘qima. Plazmaning taxminan 90 % i suv. Qon hujayralari asosan qizil ilikda hosil bo‘ladi.
AnvarEritrotsitlar — yadrosiz, ikki tomoni botiq disk. Bu shakl sirtni kattalashtirib, gaz almashinuvini yaxshilaydi. 1 mm³ qonda 4–6 million, ular taxminan 120 kun yashaydi.
MalikaQizil rang gemoglobindan: u temir saqlaydi, o‘pkada kislorodni biriktiradi.
JasurKimyo reja bo‘yicha tavsif: temir Fe. 1) 4-davr, VIII guruhning qo‘shimcha kichik guruhi. 2) Z = 26, A = 56, neytronlar N = A − Z = 30. 3) 26 elektron: 2, 8, 14, 2.
Zarina4) Metall. Davr bo‘ylab chapdan o‘ngga atom radiusi kichrayadi, elektronlar mustahkamroq tutiladi.
Sirpanuvchi simlarning ham materiali — nixrom: nikel va xrom qotishmasi. Metall xossalari shu yerdan.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo

Qulf 7: Qon va temir

Topshiriq: Fe atomida (Z = 26, A = 56) nechta neytron bor?

AnvarChidamlilik sinovi: sirpanuvchini 200 marta surdik. A (qalam o‘zagi): qarshilik ko‘rsatkichi ±3 Ω tebranadi, chiroq pirpiraydi. B (nixrom reostat): ±0,2 Ω, chiroq tekis.
ZarinaJadvalni elektron jadvalga kiritdik. Informatikadan: interfeys — qismlar o‘rtasidagi bog‘lanish vositasi. Misol: USB vilka shakli, signal turi, kuchlanish.
JasurBizning boshqargich ham standart interfeysga ega bo‘lishi kerak: 4 V, bir xil vilka. U holda istalgan 4 V lampaga mos keladi.
MalikaGeografiyadan: O‘zbekistonda elektr energiyasining ko‘pi issiqlik elektr stansiyalarida (IES) ishlab chiqariladi, ular asosan tabiiy gazda ishlaydi.
ZarinaKimyo sanoati esa gaz va neftdan plastmassa ishlab chiqaradi — boshqargich korpusi shundan.
Chiroqni xiraroq yoqsak, energiya tejaladi. Kichik tejash ham yig‘ilib katta bo‘ladi.
InformatikaGeografiya

Qulf 8: Sinov jadvali va quvvat

Topshiriq: Dasturiy ta’minot va qurilma orasidagi bog‘lanish vositasi nima deyiladi?

🔑 Kalit: 200 marta surilgach: qalam o‘zagi ±3 Ω (pirpiraydi), nixrom reostat ±0,2 Ω (tekis).

JasurDam olishdan keyin ko‘rsatish uchun tarix mavzusida kichik taqdimot tayyorladim. Jahon tarixi: Germaniya yerlari rasmiy ravishda “Muqaddas Rim imperiyasi” tarkibida edi, lekin 300 dan ortiq kichik knyazlik va shaharga bo‘lingan.
AnvarYagona ichki bozor bo‘lmagan. Savdo yo‘llari Atlantikaga ko‘chgan, Amerika kumushi nemis mis savdosini kamaytirgan — XVI asr ikkinchi yarmidan iqtisod tushkunlikka uchragan.
MalikaO‘zbekiston tarixidan: Buxoro xonligi qo‘shini asosan otliq va piyoda, qalb (markaz), o‘ng va chap qanot, oldingi va orqa qo‘riqchilarga bo‘lingan.
JasurXon — oliy qo‘mondon. 1512-yil G‘ijduvon jangida markazni Ubaydullo sulton, o‘ng qanotni Muhammad Temur, chap qanotni Abu Said sulton boshqargan.
ZarinaIkkala misol — bo‘laklarning kelishuvi haqida: aniq rollar va umumiy qoidalar.
Hukm chiqarmay, taqdimotda faqat faktlar bo‘lsin. Jasur, yaxshi ish!
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Bo‘linish va hamkorlik

Topshiriq: 1512-yil G‘ijduvon jangida markazni kim boshqargan?

Juma

Sinf rahbariDam olish oldidan so‘nggi qaror. Ovoz beramiz, lekin avval faktlar.
AnvarVariantlar: A — qalam o‘zagi, 2 500; B — nixrom reostat, 9 000; C — tayyor reostat, 16 000. Byudjet 10 000.
ZarinaC byudjetdan oshadi: 16 000 > 10 000. A arzon, lekin 200 marta surilgach pirpiraydi, kutubxonada kunda ishlatiladi.
JasurB: ±0,2 Ω, tekis yorug‘lik. 10 000 − 9 000 = 1 000 so‘m qoladi. Nixrom sim biroz isiydi — qo‘l tegizmaymiz, korpusga yopamiz.
MalikaOvoz: 4 ta B uchun, 1 ta A uchun (Anvar: “namoyishda A arzonroq”). Uning fikri hisobotga yoziladi.
Demak, B. 4 V li model chiroq bilan; 220 V ga hech qachon ulanmaydi. Dam olishdan keyin ko‘rgazma tayyorgarligini davom ettiramiz!
Iqtisodiy bilim asoslariFizika

Qulf 10: Qaror: qaysi boshqargich?

Topshiriq: Qaysi kalit A ni (qalam o‘zagi) chetga surdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisobot: nixrom reostat B

Savol: chiroq yorqinligini silliq o‘zgartirish uchun qaysi qarshilik mos? Qarshilik uzunlikka proporsional: qalam o‘zagi 6 sm — 12 Ω, 12 sm — 24 Ω; 4 V, 10 Ω lampada tok 0,40 → 0,18 → 0,12 A. 200 marta surilgach A ±3 Ω tebranib pirpiradi, B ±0,2 Ω bilan tekis. Narx: A 2 500, B 9 000, C 16 000 (byudjet 10 000). Qaror: B (4 ovoz); faqat 4 V li chiroq uchun, simga qo‘l tegizilmaydi. Raqamlar — misol.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Byudjet 10 000 so‘m; narxlar bozorda shakllanadi — bir necha joyda solishtiramiz.
  2. R uzunlikka to‘g‘ri proporsional: qalam o‘zagi 6 sm — 12 Ω, 12 sm — 24 Ω; qarshilik oshsa chiroq xiralashadi.
  3. Yeyilgan kontakt uzilib-ulanadi; tekshirishdan oldin vilka sug‘uriladi, ulangan asbob ochilmaydi.
  4. 200 marta surilgach: qalam o‘zagi ±3 Ω (pirpiraydi), nixrom reostat ±0,2 Ω (tekis).

Yulduzli savollar

  1. Qarshilik o‘tkazgich uzunligiga qanday bog‘liq?

  2. ³√64 nimaga teng?

  3. O‘ylab ko‘r: nega kuchlanishni bo‘lish uchun potensiometr, tokni boshqarish uchun reostat ishlatiladi?

Hikoyadagi darslar