Darslar 9–10 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
10
Insho – ijodiy ish
Darslik: 16–18-betlar
MaqsadInsho nima ekanini, uning xususiyatlarini va ta’limiy hamda sinov insholarining farqini bilish.
«Insho» so‘zi arab tilidan olingan, asl ma’nosi «yaratish, qurish»; bugun u o‘quvchi yozadigan ijodiy yozma ishni bildiradi. Insho — muayyan mavzu bo‘yicha muallifning o‘z fikrini yozma ravishda ochib beradigan kichik asar; unda bilim, savodxonlik va so‘zdan foydalanish mahorati ko‘rinadi. Yaxshi insho uchun keng bilim, ko‘p mashq va puxta reja kerak. Boshqa manbadan olingan fikrni o‘zinikidek ko‘rsatish ko‘chirmakashlik hisoblanadi va qoralanadi. Maqsadiga qarab insholar ikkiga bo‘linadi: ta’limiy (joriy) insho darsda yoki uyda, manbalarga tayanib, bilimni chuqurlashtirish uchun yoziladi; sinov inshosi esa chorak yoki yil yakunida, o‘qituvchi kuzatuvida, manbasiz yoziladi.
Namunalar
Ta’limiy insho: uyda «Mening sevimli kitobim» mavzusida, kutubxonadan ma’lumot to‘plab yoziladi.
Sinov inshosi: chorak oxirida sinfda, o‘qituvchi nazoratida, kitob va telefonsiz yoziladi.
Sinfda faoliyat
Juftlikda: bir mavzuda (masalan, «Ona tilim») ikki o‘quvchi alohida insho g‘oyasini aytadi; ular nima uchun bir xil bo‘lmasligini muhokama qiling.
Mashq
1
Insho so‘zi qaysi tildan olingan va asl ma’nosi nima?
Arabcha; «yaratish, qurish».
2
Inshoda boshqa manbadan olingan fikr qanday berilishi kerak?
O‘zinikidek emas, manbasi ko‘rsatilgan holda (muallif nomi bilan).
3
Ta’limiy va sinov inshosining farqini ayting.
Ta’limiy insho izlanishga va manbadan foydalanishga imkon beradi; sinov inshosi manbasiz, nazorat ostida yoziladi.
4
Nima uchun ikki o‘quvchining bir mavzudagi inshosi aynan bir xil bo‘lmaydi?
Chunki insho har kimning o‘z bilimi, fikri va so‘z qo‘llash mahoratini aks ettiradi.