ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 5-hafta

Ustozlar uchun chaqmoq o‘lchagichi

🎯 Missiya: Ustozlar kuniga 24 ta chaqmoq masofasi o‘lchagichining qaysi turini tayyorlaymiz?

Dushanba

Sinf rahbariPayshanba — Ustoz va murabbiylar kuni. Jamoamizdan 24 nafar ustozga foydali sovg‘a kerak. Byudjet — 40 000 so‘m. Narxlar — o‘quv misoli.
ZarinaG‘oya: sinfdan tashqarida darsga chiqadigan ustozlar uchun “chaqmoq masofasi” o‘lchagichi — qog‘oz surgich.
AnvarTexnologiyadan: ishlab chiqarish moddiy (sanoat, qurilish) va nomoddiy (ta’lim, tibbiyot) bo‘ladi. Ustozning mehnati nomoddiy — xizmat. Bizning sovg‘a esa moddiy buyum.
MalikaGeografiyadan: texnika rivojlansa, xizmat sohasida ishlaydiganlar ulushi o‘sadi, qishloq xo‘jaligida esa kamayadi.
Demak, ustozlar xizmat sohasida ishlaydi, biz esa ularga moddiy yordamchi yasaymiz.
TexnologiyaGeografiya

Qulf 1: Ustozlar kuni uchun sovg‘a

Topshiriq: Qaysi biri nomoddiy ishlab chiqarishga kiradi?

MalikaBulutlar bir-biriga va havoga ishqalanib kuchli zaryadlanadi. Qarama-qarshi zaryadli bulutlar yoki bulut va yer orasida uchqun sakraydi — chaqmoq.
AnvarYo‘ldagi havo bir lahzada qiziydi va kengayadi — momaqaldiroq guldiraydi.
JasurYorug‘lik 1 s da 300 000 km o‘tadi, tovush havoda atigi 340 m. Shuning uchun avval chaqmoqni ko‘ramiz, keyin eshitamiz.
ZarinaMasofa = kechikish (s) · 340 m. Kechikish 5 s bo‘lsa, 5 · 340 = 1 700 m.
3 s ≈ 1 km: 3 · 340 = 1 020 m. O‘lchagichga yodlash oson qoida yozamiz.
Fizika

Qulf 2: Chaqmoq va momaqaldiroq

Topshiriq: Chaqmoq va guldurak orasida 5 s o‘tdi. Chaqmoq qancha masofada?

🔑 Kalit: Masofa = kechikish (s) · 340 m; 3 s ≈ 1 km.

Seshanba

Sinf rahbariUstoz xonasining tomida chaqmoqo‘tkazgich bor: u chaqmoq zaryadini simlar orqali yerga yo‘naltiradi.
MalikaFizikadan: zaryadlangan zarralarning tartibli harakati — elektr toki. Zaryadlangan elektrometrni yerga o‘tkazgich bilan ulasak, ko‘rsatkich darrov nolga tushadi.
AnvarTok ketma-ket davom etishi uchun maydon saqlanishi kerak, ya’ni zaryadlarni ajratib turadigan manba kerak.
JasurOrqa tomonga qoida yozamiz: “Ochiqda qolish mumkin, agar chaqmoq YO‘Q va guldurak YO‘Q.”
ZarinaA — chaqmoq bor, B — guldurak bor. Qoida: ¬(A ∨ B) = ¬A ∧ ¬B. Ikki yozuv teng.
Jadval bilan tekshirdim: A = 1, B = 0 bo‘lsa ¬(1 ∨ 0) = ¬1 = 0 va ¬1 ∧ ¬0 = 0 ∧ 1 = 0 ✔
FizikaInformatika

Qulf 3: Tok va mantiq

Topshiriq: ¬(A ∨ B) nimaga teng?

🔑 Kalit: ¬(A ∨ B) = ¬A ∧ ¬B: qoida “chaqmoq yo‘q VA guldurak yo‘q” ko‘rinishida yoziladi.

Jasur24 ta o‘lchagichni bir kishi 6 soatda yasaydi: unumdorlik U = Q : T = 24 : 6 = 4 dona/soat.
ZarinaMehnat taqsimoti: uch kishi, har biri bir bosqich — kesish, yig‘ish, laminatsiya. 24 ta o‘lchagich 1,5 soatda tayyor.
MalikaIsh soati: 3 · 1,5 = 4,5. U = 24 : 4,5 ≈ 5,3 dona/soat, bir kishiga 4 dan ko‘p. Ko‘nikma oshadi, vaqt tejaladi.
AnvarNarxlar 24 ta uchun: P1 — laminatsiyalangan qog‘oz, 28 800; P2 — oddiy karton, 14 400; P3 — tayyor plastik, 57 600.
JasurAlgebra: t = d : 340. Ikki chaqmoq d₁ = 1 700 m va d₂ = 1 020 m. t₁ − t₂ = d₁/340 − d₂/340 = (d₁ − d₂)/340.
Qavs muhim: ayriluvchi ham qavsda. (1 700 − 1 020) : 340 = 680 : 340 = 2 s ✔
Iqtisodiy bilim asoslariAlgebra

Qulf 4: Mehnat taqsimoti

Topshiriq: U = Q : T formulasiga ko‘ra 24 ta buyum 6 soatda yasalsa, unumdorlik qancha?

🔑 Kalit: Byudjet 40 000: P3 (57 600) sig‘maydi. Uch kishi bosqichlab 1,5 soatda 24 ta yasaydi, yolg‘iz — 6 soatda.

Chorshanba

Sinf rahbariHar bir ustozga qisqa insho yozasiz. “Insho” — mavzu bo‘yicha o‘z fikrni yozma ochib beruvchi ijodiy ish.
ZarinaMazmuniga ko‘ra uch xil: adabiy (o‘qigan asar haqida), erkin mavzudagi va ilmiy (fakt va dalillar bilan, deyarli obrazsiz).
AnvarBoshqaning fikrini o‘zinikidek yozish — ko‘chirmakashlik. Shuning uchun har bir insho o‘z so‘zimiz bilan bo‘ladi.
JasurAdabiyotdan: “Qutadg‘u bilig” parchasi savol-javob shaklida yozilgan. Biz ham ustozlarga intervyu savollarini shunday beramiz.
MalikaQayta aytmayman — faqat shakli: savol, so‘ng javob. Bu o‘z fikrni tartibli ochishga yordam beradi.
Fizika ustoziga ilmiy insho, adabiyot ustoziga adabiy insho yozamiz.
Ona tiliAdabiyot

Qulf 5: Rahmat insholari

Topshiriq: O‘qilgan asar yoki qahramon haqida o‘z fikrni bildiruvchi insho qaysi turga kiradi?

AnvarEnglish class: newspapers can be daily, weekly, monthly or quarterly. To ask about habits: “How often do you check the weather forecast?”
ZarinaUstoz: “Twice a week.” Hisobot: She says that she checks the weather twice a week.
MalikaBevosita nutq: She says, “I follow the news.” Bilvosita: She says that she follows the news. Say fe’li hozirgi zamonda bo‘lsa, zamon o‘zgarmaydi, olmosh o‘zgaradi.
JasurRus tili ustozi bilan: «Мы подарили учителям шкалу.» «Подарили» — kesim; «кому?» — «учителям», «что?» — «шкалу».
Sinf rahbari“Учителям” va “шкалу” — to‘ldiruvchi. U egri kelishikdagi ot yoki olmosh bo‘ladi va nuqtali chiziq bilan chiziladi.
Savollarni yozdim: “How often do you teach outdoors?”
Ingliz tiliRus tili

Qulf 6: Intervyu ustoz xonasida

Topshiriq: «Мы подарили учителям шкалу» gapida «учителям» qaysi gap bo‘lagi?

ZarinaSurgichning chiziqchalari to‘g‘ri to‘rtburchak bo‘lishi kerak. Tekshirish: diagonallari teng bo‘lsa, parallelogramm — to‘g‘ri to‘rtburchak.
AnvarMening chiziqchamning diagonallari 21,2 sm va 21,2 sm. Teng — demak, to‘g‘ri to‘rtburchak ✔
JasurKo‘rsatkich romb shaklida: tomoni a = 3 sm bo‘lsa, perimetri P = 4a = 12 sm. Rombning diagonallari perpendikulyar va burchaklarni teng ikkiga bo‘ladi.
MalikaSurgichni tutashtiruvchi qisqich latundan — mis va ruxning qotishmasi. Kimyodan: mis ikki izotop aralashmasi: ⁶³Cu (69 %) va ⁶⁵Cu (31 %).
ZarinaAᵣ = 63 · 0,69 + 65 · 0,31 = 43,47 + 20,15 = 63,62, ya’ni taxminan 63,6.
Izotoplar: protonlar soni bir xil, neytronlar soni boshqa. Rezerford ingichka folgadan alfa-zarralarni o‘tkazib, yadroni topgan.
GeometriyaKimyo

Qulf 7: Chiziqchalar va latun

Topshiriq: Parallelogrammning diagonallari teng bo‘lsa, u qanday shakl?

🔑 Kalit: Parallelogrammda diagonallar teng bo‘lsa — to‘g‘ri to‘rtburchak: kesilgan chiziqchalarni shunday tekshiramiz.

JasurYomg‘ir sinovi: har bir namunani 1 daqiqa suv tomchilari ostida tutdim. P1 (laminat) — shkala o‘qiladi. P2 (karton) — siyoh yoyilib, o‘qib bo‘lmaydi.
AnvarVaqt sinovi: 340 m masofadan qarsak chaldim. Jasur sekundomer bilan 1,2 s o‘lchadi, aslida 1,0 s. Xato 0,2 s ≈ 68 m.
ZarinaDemak, shkalada 50 m li chiziqlar befoyda. 100 m li belgilar yetarli.
Sinf rahbariBiologiyadan: tayanch-harakat tizimi suyak va mushaklardan iborat; kattalar skeletida 206 ta suyak bor. Umurtqa pog‘onasining egriliklari yurganda zarbani yumshatadi.
MalikaUzoq o‘tirib kesganda to‘g‘ri o‘tiring va har 40 daqiqada turib yuring. Oshqozonosti bezi esa aralash bez: ferment va insulinni chiqaradi — nonushta qilib keling.
Natijalarni jadvalga yozdim. Ertalab qaror chiqaramiz.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Qulf 8: Sinov kechasi

Topshiriq: Kattalar skeletida nechta suyak bor?

🔑 Kalit: Sinov: P2 ho‘l bo‘lsa o‘chadi; sekundomer xatosi ≈ 0,2 s (≈ 68 m) — shkalani 100 m dan belgilaymiz.

Payshanba

ZarinaErtalab, Ustozlar kuni. Tarix ustozi uchun yozuv: Angliyada mutlaqiyat Tyudorlar davrida shakllangan, Yelizaveta I 1558–1603-yillarda hukmronlik qilgan.
Anvar1603-yildan Styuartlar sulolasi taxtda o‘tirgan. 1640-yilda “Uzoq parlament” yig‘ilgan.
JasurO‘zbekiston tarixidan: Abdullaxon II 1534-yilda tug‘ilgan. 1556-yildan Karmana, Shahrisabz va Buxoroni, keyin Samarqand, Toshkent va Farg‘onani bo‘ysundirgan.
MalikaRasman xon deb faqat 1583-yilda e’lon qilingan: oldin otasi Iskandarxon xon bo‘lgan.
Yozuvga sanalar tartibi bilan chiqaramiz: 1534 → 1556 → 1583. Hammasi tekshirilgan.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Tarix ustoziga xat

Topshiriq: Abdullaxon II rasman qaysi yili xon deb e’lon qilingan?

Sinf rahbariSoat 7:40. Tantana 9:00 da. Qaror vaqti!
AnvarP3 tayyor plastik — 57 600, byudjet 40 000. Chiqib ketdi.
ZarinaP2 arzon (14 400), lekin ho‘l bo‘lsa o‘chib ketadi. Ustozlar ochiqda yomg‘irda ham foydalanadi.
JasurP1: 28 800 so‘m, laminat suvga chidamli, shkala 100 m dan. Uch kishi bosqichma-bosqich 1,5 soatda tayyorlaydi.
Malika28 800 < 40 000, 11 200 so‘m qoladi. Orqasida: “Chaqmoq yo‘q VA guldurak yo‘q bo‘lsa, ochiqda qolish mumkin.”
Demak, P1. Hisobotda qaysi kalitlar hal qilganini yozamiz. Ustozlarga: rahmat!
Iqtisodiy bilim asoslariFizika

Qulf 10: Qaror: qaysi o‘lchagich?

Topshiriq: Qaysi kalit P3 ni (tayyor plastik) chetga surdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 15 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)FizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisobot: laminatsiyalangan o‘lchagich P1

Savol: ustozlarga qaysi chaqmoq o‘lchagichi mos? Masofa = kechikish · 340 m, 3 s ≈ 1 km. Sinov: P2 (karton) ho‘l bo‘lganda o‘chdi, P1 (laminat) o‘qildi; qo‘lda vaqt o‘lchash xatosi ≈ 0,2 s (≈ 68 m), shuning uchun shkala 100 m dan. Narx 24 tasi uchun: P1 28 800, P2 14 400, P3 57 600 (byudjet 40 000). Xulosa: P1, uch kishi bosqichlab 1,5 soatda yasaydi. Keyingi qadam: yomg‘irda sinab ko‘rish. Raqamlar — misol.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Masofa = kechikish (s) · 340 m; 3 s ≈ 1 km.
  2. ¬(A ∨ B) = ¬A ∧ ¬B: qoida “chaqmoq yo‘q VA guldurak yo‘q” ko‘rinishida yoziladi.
  3. Byudjet 40 000: P3 (57 600) sig‘maydi. Uch kishi bosqichlab 1,5 soatda 24 ta yasaydi, yolg‘iz — 6 soatda.
  4. Parallelogrammda diagonallar teng bo‘lsa — to‘g‘ri to‘rtburchak: kesilgan chiziqchalarni shunday tekshiramiz.
  5. Sinov: P2 ho‘l bo‘lsa o‘chadi; sekundomer xatosi ≈ 0,2 s (≈ 68 m) — shkalani 100 m dan belgilaymiz.

Yulduzli savollar

  1. Tovush havoda taxminan qancha tezlik bilan tarqaladi?

  2. Rombning tomoni 3 sm. Perimetri qancha?

  3. O‘ylab ko‘r: nega shkalada 50 m li chiziqlar chizish befoyda?

Hikoyadagi darslar