ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Beruniy matni; uyushiq va ajratilgan bo‘laklar mustahkamlash

Darslar 76–78 · 3 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
77

Mustahkamlash: uyushiq va ajratilgan bo‘laklar

Darslik: 133–134-betlar
MaqsadUyushiq va ajratilgan bo‘laklar bo‘yicha mustahkamlash; Navoiy va xattot haqidagi rivoyat.
Yangi so‘zlar
xattot · calligraphernuqta · dotmushoira · poetic contesttahrir · editing
Tushuntirish

Bu darsda uyushiq bo‘laklar (bog‘lanish vositasi, shakl yasovchilar, umumlashtiruvchi so‘z, tinish belgilari) va ajratilgan bo‘laklar (turi, ohang, tinish belgilari) takrorlanadi. Rivoyatga ko‘ra, Alisher Navoiy she’rlarini ko‘chirtiradigan xattoti kasal bo‘lib qolgach, o‘zini mashhur xattot deb bilgan bir maqtanchoq kishiga ish topshiribdi. Bir mushoirada Navoiyning qulog‘iga «shoirning o‘zi xatoga yo‘l qo‘yibdi» degan gap chalinibdi. Shoir ko‘chirilgan g‘azalni tekshirsa, xattot «ko‘z» so‘zidagi nuqtani tushirib, uni «ko‘r» qilib qo‘ygan, ma’no esa teskarisiga o‘zgargan ekan. Shunda Navoiy xattotni ishdan chiqarib yuboribdi. Rivoyat bir nuqta ham ma’noni o‘zgartirishi mumkinligini ko‘rsatadi; xuddi shunday bitta tinish belgisi ham gap ma’nosini o‘zgartiradi.

bog‘lovchiumumlashtiruvchiso‘ztinishuyushiqbo‘laklarturiohangtinishajratilganbo‘laklarTakrorlash
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

«Ustoz kelmadi» va «Ustoz, kelmadi» ikki xil ma’no beradi: birinchisida ustoz kelmagan, ikkinchisida ustozga boshqa kishi haqida xabar berilyapti. Tinish belgisi ma’noni hal qiladi, shuning uchun xat va e’lonlarda e’tibor kerak.

Kim ishlatadi

Korrektorlar, muharrirlar va xat yozuvchilar tinish belgisini ma’noga qarab tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun yozgan biror xabaringizni ovoz chiqarib o‘qing va to‘xtash joylaringiz vergullarga to‘g‘ri kelishini tekshiring.

Namunalar
Tinish va ma’no: «Aka, kech qoldim» (undalma) bilan «Aka kech qoldim» (noaniq) farq qiladi — vergul ma’noni aniqlaydi.
Tahlil: «Do‘stlarim — Ali, Vali va Sali — kutubxonaga kelishdi» — ajratilgan izohlovchi ichida uyushiq bo‘laklar bor, shuning uchun ikki tomondan tire qo‘yilgan.
Sinfda faoliyat

Nuqta qadri: o‘quvchilar bitta nuqta yoki vergul o‘zgarishi gap ma’nosini qanday o‘zgartirishiga 3 misol topadi.

Mashq
1
Rivoyatda xattot qanday xatoga yo‘l qo‘ydi?
2
«Rasul, Salim va Anvar — uchalasi ham keldi» gapida uyushiq bo‘laklar va umumlashtiruvchi so‘zni toping.
Rasul , Salim va Anvar — uchalasi ham keldi .
3
Gapga tinish belgilari qo‘ying: Bog‘da mevalar olma nok olxo‘ri pishgan.
4
Nima uchun yozuvda tinish belgilarini ehtiyotlik bilan qo‘yamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliElektromagnitli metall saralagichHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →