Mustahkamlash: uyushiq va ajratilgan bo‘laklar
Bu darsda uyushiq bo‘laklar (bog‘lanish vositasi, shakl yasovchilar, umumlashtiruvchi so‘z, tinish belgilari) va ajratilgan bo‘laklar (turi, ohang, tinish belgilari) takrorlanadi. Rivoyatga ko‘ra, Alisher Navoiy she’rlarini ko‘chirtiradigan xattoti kasal bo‘lib qolgach, o‘zini mashhur xattot deb bilgan bir maqtanchoq kishiga ish topshiribdi. Bir mushoirada Navoiyning qulog‘iga «shoirning o‘zi xatoga yo‘l qo‘yibdi» degan gap chalinibdi. Shoir ko‘chirilgan g‘azalni tekshirsa, xattot «ko‘z» so‘zidagi nuqtani tushirib, uni «ko‘r» qilib qo‘ygan, ma’no esa teskarisiga o‘zgargan ekan. Shunda Navoiy xattotni ishdan chiqarib yuboribdi. Rivoyat bir nuqta ham ma’noni o‘zgartirishi mumkinligini ko‘rsatadi; xuddi shunday bitta tinish belgisi ham gap ma’nosini o‘zgartiradi.
«Ustoz kelmadi» va «Ustoz, kelmadi» ikki xil ma’no beradi: birinchisida ustoz kelmagan, ikkinchisida ustozga boshqa kishi haqida xabar berilyapti. Tinish belgisi ma’noni hal qiladi, shuning uchun xat va e’lonlarda e’tibor kerak.
Korrektorlar, muharrirlar va xat yozuvchilar tinish belgisini ma’noga qarab tanlaydi.
Bugun yozgan biror xabaringizni ovoz chiqarib o‘qing va to‘xtash joylaringiz vergullarga to‘g‘ri kelishini tekshiring.
Nuqta qadri: o‘quvchilar bitta nuqta yoki vergul o‘zgarishi gap ma’nosini qanday o‘zgartirishiga 3 misol topadi.