Darslar 74–75 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
75
Undalmalarda tinish belgilari
Darslik: 130–131-betlar
MaqsadUndalmalarda tinish belgilari; undov so‘z bilan undalma orasidagi belgi.
Yangi so‘zlar
vergul · commaundov so‘z · interjectionajratmoq · to set offmurojaat · appeal
Tushuntirish
Undalma gap boshida yoki oxirida kelsa, bir tomondan vergul bilan ajratiladi: «Ota, menga yordam bering», «Menga yordam bering, ota». Gap o‘rtasida kelsa, ikki tomondan vergul bilan ajratiladi: «Menga, ota, yordam bering». Agar undalmadan oldin «ey», «hoy», «yo» kabi undov so‘z kelsa, undov so‘z bilan undalma orasiga vergul qo‘yilmaydi: «Ey farzand, o‘qishdan zerikma». Gap oxirida ta’sirchan murojaat bo‘lsa, undan keyin undov belgisi qo‘yilishi mumkin: «Xayr, do‘stlarim!» Undalmani ajratmasdan yozish yoki uni ega deb adashish — eng ko‘p uchraydigan xato: «Aka, mehmon keldi» o‘rniga «Aka mehmon keldi» deb vergulsiz yozilsa, «aka mehmon» degan bitta kishi keldi, deb tushuniladi.
Namunalar
Boshida/oxirida: «Aziza, uyga bor.» «Uyga bor, Aziza.» O‘rtasida: «Uyga, Aziza, bor.»
Undov bilan: «Ey do‘st, qayga ketding?» (ey bilan do‘st orasida vergul yo‘q.) «Yo Rab, yordam ber!»
Sinfda faoliyat
Vergulni topish: taxtadagi tinish belgilarisiz gaplarda o‘quvchilar murojaatni ovoz bilan ajratib, vergul qo‘yadi.
Mashq
1
Tinish belgilarini qo‘ying: Singlim menga yordam ber.
Singlim, menga yordam ber. (yoki: Menga, singlim, yordam ber.)
2
«Ey farzand» da vergul qo‘yilmasligini izohlang.
Undov so‘z bilan undalma orasiga vergul qo‘yilmaydi; vergul butun murojaatdan keyin qo‘yiladi.
3
Undalmali gapdan undalmani ajratib, mustaqil gapga aylantiring: «Hurmatli mehmonlar, xush kelibsiz!»
Hurmatli mehmonlar! Xush kelibsiz!
4
Undalmani ajratmasdan yozish qanday xatoga olib keladi?