Mumtoz matn va lug‘atlar bilan ishlash
«Muhokamat ul-lug‘atayn» («Ikki til muhokamasi», 1499) asarida Alisher Navoiy turkiy va fors tillarini taqqoslab, turkiy tilning boyligini isbotlaydi. Parchada muallif turkiy «yasanmoq» va «bezanmoq» so‘zlarining fors tilidagi muqobili haqida fikr yuritadi, shuningdek ko‘z va qosh oralig‘ini bildiruvchi «qabog‘» so‘zining forscha nomi yo‘qligini aytadi. Navoiy fikrini «Masnaviy»dan keltirilgan bayt bilan dalillaydi. Ikkinchi matn — Ezopning «Tulki va daraxt kesuvchi» masali: daraxt kesuvchi tulkini yashirib, ovchilarga «ko‘rmadim» deydi-yu, qo‘li bilan joyini ko‘rsatadi; tulki esa so‘z bilan ish bir-biriga mos bo‘lmaganini aytib, minnatdorchilik bildirmaydi. Xulosa: so‘zing amaling bilan bir bo‘lsin.
| So‘z | Ma’nodoshi |
|---|---|
| nutq | so‘z |
| tavsif | ta’rif |
Sinfdoshingizning yozganida bir so‘z takrorlanyapti. Siz uni ma’nodosh bilan almashtirasiz va gap yaxshilanadi. Ertak va masallarni o‘qib ham shunday so‘z boyligi oshadi.
Muharrirlar, yozuvchilar va tarjimonlar takrorni ma’nodosh so‘z bilan kamaytiradi.
Qisqa bir matndagi uchta so‘zni ma’nodosh bilan almashtirib, ma’no saqlanganini tekshiring.
Masalni sahnalashtirish: uch o‘quvchi (tulki, daraxt kesuvchi, ovchi) masalni qisqa sahnada ko‘rsatadi, sinf xulosa chiqaradi.