ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

To‘ldiruvchi; Navoiy va Ezop matnlari

Darslar 53–54 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
54

Mumtoz matn va lug‘atlar bilan ishlash

Darslik: 85-bet
MaqsadNavoiyning «Muhokamat ul-lug‘atayn» asaridan parcha va Ezop masali; to‘ldiruvchini almashtirish.
Yangi so‘zlar
Muhokamat ul-lug‘atayn · Debate of Two Languagesmuqobil · equivalentqabog‘ · the area between eye and browmasal · fable
Tushuntirish

«Muhokamat ul-lug‘atayn» («Ikki til muhokamasi», 1499) asarida Alisher Navoiy turkiy va fors tillarini taqqoslab, turkiy tilning boyligini isbotlaydi. Parchada muallif turkiy «yasanmoq» va «bezanmoq» so‘zlarining fors tilidagi muqobili haqida fikr yuritadi, shuningdek ko‘z va qosh oralig‘ini bildiruvchi «qabog‘» so‘zining forscha nomi yo‘qligini aytadi. Navoiy fikrini «Masnaviy»dan keltirilgan bayt bilan dalillaydi. Ikkinchi matn — Ezopning «Tulki va daraxt kesuvchi» masali: daraxt kesuvchi tulkini yashirib, ovchilarga «ko‘rmadim» deydi-yu, qo‘li bilan joyini ko‘rsatadi; tulki esa so‘z bilan ish bir-biriga mos bo‘lmaganini aytib, minnatdorchilik bildirmaydi. Xulosa: so‘zing amaling bilan bir bo‘lsin.

So‘zMa’nodoshi
nutqso‘z
tavsifta’rif
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdoshingizning yozganida bir so‘z takrorlanyapti. Siz uni ma’nodosh bilan almashtirasiz va gap yaxshilanadi. Ertak va masallarni o‘qib ham shunday so‘z boyligi oshadi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar, yozuvchilar va tarjimonlar takrorni ma’nodosh so‘z bilan kamaytiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Qisqa bir matndagi uchta so‘zni ma’nodosh bilan almashtirib, ma’no saqlanganini tekshiring.

Namunalar
To‘ldiruvchini almashtirish: «nutq» → «so‘z», «tavsif» → «ta’rif».
Masaldan to‘ldiruvchilar: tulkini (vositasiz), ovchilardan (vositali), qo‘li bilan (vositali).
Sinfda faoliyat

Masalni sahnalashtirish: uch o‘quvchi (tulki, daraxt kesuvchi, ovchi) masalni qisqa sahnada ko‘rsatadi, sinf xulosa chiqaradi.

Mashq
1
Navoiy «Muhokamat ul-lug‘atayn»da nimani isbotlaydi?
2
«Qabog‘» so‘zi haqida Navoiy nima deydi?
3
Masalda daraxt kesuvchi nimada xato qildi?
4
Masaldan olgan xulosangizni 2 gapda yozing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKuzatuv klubi uchun qizil chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →