☰ Mundarija · Ona tili

Sodda gap tahlili; nazorat ishi

Darslar 48–50 · 3 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
49

Sodda gap va gap bo‘laklari yuzasidan tahlil

Darslik: 76–78-betlar
MaqsadSodda gap va gap bo‘laklari bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlab tahlil qilish; «Oqilona javob» matni.
Yangi so‘zlar
tahlil · analysisimo-ishora · gesturekesim · predicateega · subject
Tushuntirish

Bu darsda sodda gap haqida o‘tilganlar takrorlanadi: kesimning turlari (fe’l va ot; sodda va murakkab), bog‘lama, tire, ega, egasiz gaplar, atov gap, so‘z-gap, yig‘iq va yoyiq gap. «Oqilona javob» rivoyatida aytilishicha, Husayn Boyqaro boshiga ishora qilgan, Navoiy esa tiliga ishora qilgan: «Boshga baloni nima keltiradi?» — «Til». Shogirdlar bunga qoyil qoladi. Rivoyat tilni ehtiyot qilish kerakligiga undaydi; shunga mos maqol — «Aytilgan so‘z — otilgan o‘q». Tahlilda har bir gapda avval kesim, so‘ng ega va ikkinchi darajali bo‘laklar topiladi.

Namunalar
Tahlil: «Ukam tez yugurdi» — ukam: ega; yugurdi: sodda fe’l kesim; tez: hol. Yoyiq, egali gap.
Tahlil: «Maqsadimiz — yurtni obod qilish» — ega: maqsadimiz; ot kesim, murakkab; tire bor, chunki kesim harakat nomi.
Sinfda faoliyat

Tahlil poygasi: ikki jamoa taxtadagi gapni qatorma-qator tahlil qiladi, kim xatosiz va tez bajarsa, g‘olib.

Mashq
1
«Sabr qilsang, ko‘rasan» qanday egasiz gap?
2
«Kech. Sokin ko‘cha.» qanday gaplar?
3
«Til» haqidagi rivoyatdan qanday xulosa chiqarasiz?
4
Nima uchun tahlil kesimdan boshlanadi?