50
Nazorat ishi va tahlili
Darslik: 79-bet
MaqsadSodda gap sintaksisi bo‘yicha nazorat ishi va uning tahlili.
Yangi so‘zlar
nazorat ishi · testxato tahlili · error analysisimloviy xato · spelling errorishoraviy xato · punctuation error
Tushuntirish
Nazorat ishida kesimning turlari, tire qoidasi, ega, egasiz gaplar, atov gap, so‘z-gap hamda yig‘iq va yoyiq gaplar bo‘yicha topshiriqlar bajariladi. Tekshirilgan ishda xatolar uch turga ajratiladi: imloviy (so‘zni noto‘g‘ri yozish), ishoraviy (tinish belgisidagi xato, masalan, tire) va uslubiy (so‘zni noo‘rin qo‘llash). Har bir xato uchun to‘g‘ri variant yoziladi, qoida takrorlanadi va yangi misollar tuziladi. Xatolar ro‘yxatini tuzgan o‘quvchi keyingi ishda ularni takrorlamaydi.
Namunalar
Xato turi: «Havo — issiq» (sifat kesimda ortiqcha tire) — ishoraviy xato; to‘g‘ri: «Havo issiq».
Uslubiy xato: «Juda ko‘p kuchli bola» → «Juda kuchli bola.»
Sinfda faoliyat
Xatolar ustida ishlash: uch guruh imloviy, ishoraviy va uslubiy xatolar ro‘yxatini tuzib, tuzatilgan variantni taqdimot qiladi.
Mashq
1
Xatolar qanday turlarga ajratiladi?
Imloviy, ishoraviy va uslubiy.
2
«Opam a’lochi» gapida tire kerakmi? Asoslang.
Ha, «Opam — a’lochi» deb yozish kerak: kesim ot bilan ifodalangan, unda kesimlik qo‘shimchasi ham, bog‘lama ham yo‘q. Masalan, «ham» kelganda yoki kesim sifat bo‘lganda tire qo‘yilmaydi.
3
O‘z xatoingiz uchun yangi gap tuzing va to‘g‘rilang.
Javob o‘quvchining xatosiga bog‘liq: xato — tuzatilgan shakl — qoida.
4
Nima uchun xatolar ro‘yxatini yuritish foydali?
Chunki o‘z xatolarni ko‘rib, ularni takrorlamaslikka erishiladi.