5
Undov, taqlid va modal so‘zlar
Darslik: 10-bet
MaqsadUndov, taqlid va modal so‘zlarni ajratish va ularning ma’nosini tushunish.
Yangi so‘zlar
undov so‘z · interjectiontaqlid so‘z · imitative wordmodal so‘z · modal wordhis-hayajon · emotion
Tushuntirish
Undov so‘zlar so‘zlovchining his-hayajonini bildiradi: voy, eh, ofarin, hoy. Taqlid so‘zlar tovush yoki harakat-holatga taqlid qiladi va ko‘pincha juft yoki takror holda keladi: shildir-shildir, yalt-yult, g‘ir-g‘ir. Modal so‘zlar so‘zlovchining fikriga munosabatini bildiradi: albatta, shubhasiz, ehtimol, afsuski, shekilli. Bu uchala guruh alohida so‘z turkumlari hisoblanadi, chunki ular ot, sifat kabi tushunchani nomlamaydi, yordamchi so‘zlardek ham emas. Ba’zan ular ot vazifasida qo‘llanadi va qo‘shimcha oladi: «g‘ichir-g‘ichirni eshitdim».
Namunalar
«Voy, qanday go‘zal manzara!» — «voy» undov so‘z (hayrat).
«Daryo shildir-shildir oqardi» — taqlid so‘z; «Ehtimol, ertaga yomg‘ir yog‘ar» — «ehtimol» modal so‘z (taxmin).
Sinfda faoliyat
Tovushlar teatri: guruhlar yomg‘ir, shamol yoki bozor manzarasini taqlid so‘zlar bilan «ovozlashtiradi», boshqalar qaysi so‘zlar ishlatilganini topadi.
Mashq
1
Ajrating: hoy, pitir-pitir, albatta, afsuski, evoh, jiring-jiring.
Undov: hoy, evoh; taqlid: pitir-pitir, jiring-jiring; modal: albatta, afsuski.
2
«Shubhasiz, g‘alaba bizniki bo‘ladi» gapida «shubhasiz» qanday ma’no bildiradi?
So‘zlovchining ishonchini (qat’iyligini).
3
Takror yoki juft holda keladigan alohida so‘zlar qaysi?
Taqlid so‘zlar.
4
Nima uchun undov va modal so‘zlar bir-biridan farq qiladi?
Undov his-hayajonni, modal so‘z esa so‘zlovchining fikrga baho yoki munosabatini (ishonch, taxmin) bildiradi.