ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Mustaqil, yordamchi va alohida so‘zlar

Darslar 3–5 · 3 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
4

Yordamchi so‘zlar

Darslik: 8–9-betlar
MaqsadYordamchi so‘zlarning (ko‘makchi, bog‘lovchi, yuklama) vazifasini farqlash.
Yangi so‘zlar
ko‘makchi · postpositionbog‘lovchi · conjunctionyuklama · particleyordamchi so‘z · auxiliary word
Tushuntirish

Yordamchi so‘zlar lug‘aviy ma’noga ega emas, so‘roqqa javob bo‘lmaydi va gap bo‘lagi vazifasida kelmaydi; ular boshqa so‘zlar orasidagi munosabatni bildiradi yoki ularga qo‘shimcha ma’no qo‘shadi. Ko‘makchilar (uchun, bilan, sari, qadar, orqali) so‘zlarni bog‘laydi va ko‘pincha kelishik qo‘shimchalari o‘rnida ishlatiladi. Bog‘lovchilar vazifasiga ko‘ra ikki turga bo‘linadi: teng bog‘lovchilar (va, hamda, lekin) va ergashtiruvchi bog‘lovchilar (chunki, agar, garchi). Yuklamalar so‘z yoki gapga so‘roq, kuchaytirish, chegaralash, inkor kabi ma’no qo‘shadi: faqat, hatto, axir, nahotki. Yordamchi so‘zni olib tashlasak, ba’zan gap ma’nosi o‘zgaradi yoki susayadi.

orqali, kabiko‘makchihamda, biroqteng bog‘lovchigarchiergashtiruvchibog‘lovchinahotki, -ginayuklamaYordamchiso‘zlar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sayohat e’lonida «sport kiyimi va poyabzal oling» yozilsa, ikkalasi kerak. «Yoki» yozilsa, bittasi yetadi. Bitta so‘z talabni o‘zgartiradi.

Kim ishlatadi

Yo‘riqnoma va qoida yozuvchilari, huquqshunoslar va matn tahrirchilari bog‘lovchi hamda ko‘makchilarni aniq tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ertangi kun uchun ikki gap ayting: birida «va», ikkinchisida «yoki» ishlating va ma’no qanday o‘zgarishini sezing.

Namunalar
«Do‘stim bilan kutubxonaga bordik» — «bilan» ko‘makchi; «Kitob va daftar oldim» — «va» teng bog‘lovchi.
«Faqat sen yordam berding» va «Sen yordam berding» gaplarini solishtiring: «faqat» yuklamasi ma’noni chegaralaydi.
Sinfda faoliyat

Kartochkalar o‘yini: yordamchi so‘z yozilgan kartochka ko‘tarilganda o‘quvchilar uning turini (ko‘makchi, bog‘lovchi, yuklama) ayta oladi.

Mashq
1
Quyidagilarni guruhlang: uchun, va, hatto, sari, lekin, axir.
2
Bog‘lovchilar vazifasiga ko‘ra necha turga bo‘linadi?
3
«Chunki» qaysi turdagi bog‘lovchi? Misol keltiring.
4
Nima uchun yordamchi so‘zlar gap bo‘lagi bo‘la olmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinov zaryadi uchun tayanchHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →